نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
مدارس اصفهان نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - یکشنبه ۱٧ امرداد ۱۳۸٩

کتابچه کل مدارس اصفهان حسب الامر کارگزاران حضرت مستطاب اشرف اقدس

حمیده قلندری – سید محمد حسین مرعشی

 

 

ساخت مدرسه و تولید کتاب در عصر صفوی، رواج بسیار داشت. بی تردید، شمار فراوان مدارس، در شهرهایی که پایتخت صفویان بودند (تبریز، قزوین و اصفهان)، نشان از ارزشی دارد که این شاهان برای «علم» و «علم­آموزی» قائل بودند. در این دوره، صدها مدرسه در اصفهان دایر بودند که همه با موقوفه‌ها اداره می‌شدند. کافی است به سفرنامه های خارجیان، از این منظر نگاه کنیم. برای نمونه، کمپفر سیاح آلمانی چنین نوشته است: ... شهرهای ایران پر است از مدرسه و موقوفه. تنها در اصفهان که پایتخت است و شهری است با شکوه و بزرگ، در حدود یک صد موقوفه قابل ملاحظه وجود دارد... از نظر شکوه و جلال و طرز ساختمان، مدارس ایرانی سخت بر مدارس عالیۀ ما برتری دارند. (کمپفر، ص 140). وی در جای دیگری می‌نویسد: نصب مدرس و استاد از طرف شاه با توافق صدر اعظم عملی می‌گردد و این در صورتی است که مدرسه از موقوفات شخص شاه باشد. البته در سایر موارد، صدراعظم با توافق شخص واقف مدرس را تعیین می‌کند، البته هرگاه شخص واقف هنوز در قید حیات باشد. حقوق مدرس کاملا مکفی است و سالانه پرداخته می‌شود. در مدارسی که از طرف شاه وقف شده است، حقوق مدرس به یک صد تومان بالغ می‌شود؛ در سایر مدارس، این حقوق کمتر و غالباً در حدود پنجاه تومان است. ولی باید دانست که این حقوق درست در روز مقرر و بدون کم و کاست تأدیه می‌شود. کاش در آلمان نیز به استادان، این فروزندگان چراغ دانش چنین موهبتی ارزانی می‌شد (همان، ص 141).

درست است که پس از«ورود افغان ها خزان اصفهان آغاز شد و آثار بسیاری از میان رفت» اما بلایی که ایرانیان قاجاری بر سر ایران آوردند چنان بود که «این کشور دیگر قد راست نکرد». شاید اگر برخی از مدارس وقف نبودند از آنها نیز اثری باقی نمی ماند.[1]

رساله حاضر، «کتابچه کل مدارس اصفهان» است که به فرمان ظل­السلطان[2] و به قلم حیدرعلی ندیم الملک اصفهانی تالیف شده است. ظل السلطان نویسنده تاریخ مسعودی، علاوه بر ترکی، فارسی و عربی، زبان فرانسه نیز می‌دانست. او کتابخانه بزرگی داشت که در آن کتاب‌های نفیس خطی بسیاری نگهداری می شد.

 

 نسخه شماره 1021 کتابخانه شماره ٢ مجلس شورای اسلامی (کتابخانه سنا)

چون رای  بیضاضیای بندگان حضرت مستطاب اشرف امجد ارفع اسعد والاظل السلطان ارواحنا فداه اقتضا نموده که اطلاع بر مدارس اصفهان حاصل نمایند از بانی  و تاریخ بنا و سکنه و خرابی وابادی هریک لهذا در کمال تحقیق از روی تحقیق بصیرت شده و بعرض حضور میمنت ظهور میرساند مدارسیکه در حکم معموره است از این قرار است

 مدرسه نوریه

واقعه در طریق بازارجنب مسجد جامع عتیق اصفهان از بناهای میرزآ نورالدین محمد انصاری که از احفاد جابربن عبدالله بوده در زمان شاه سلیمان بنا کرده کویا (گویا) رتبه وزارت داشته بنای انجا (آنجا) گچ و اجر (آجر) میباشد  هجده باب حجره دارد دو صفه نمازخانه حوض اب (آب) در وسط مدرسه است سکنه مدرسه همیشه ادبا و فصحا و خطاطین و اهل هنر بوده اند حالا به همان وتیره معدودی از ان (آن) جماعت منزل دارند جناب میرزا عبدالحسین هرندی در ان مدرسه سکنی دارد روزها چند نفر طلاب از خارج مدرسه می ایند (می آیند) درس مقدمات میکویند (می گویند) موقوفات بسیاردارد ولی درتصرف وقف نیست فعلا بقدر پنجاه تومان منافع مستغلات دارد که بمصارف خادم و صرف روشنائی و ابکشی (آبکشی) مدرسه میرسد و بیست تومان ازین پنجاه تومان را کارکذاران (کارگزاران) حضرت مستطاب اشرف والا قریب بده سال است که مستمرا لغایت مزرعه جشیران گرون که مخروبه بوده است و بقواعد شرع اجاره فرموده اند مستمرا هر ساله مرحمت میفرمایند تاریخ بنای مدرسه مطابق وقفنامچه و کتیبه در مدرسه سنه اربع و ستین الف مائه هجری است 1164 متولی حالیه آقامیرزا  رخی از احفاد میرزا نورالدین محمد انصاری است

 

مدرسه کاسه کران (کاسه گران)

 بفاصله پانصد قدم ار (از) مدرسه نوریه در سمت یسار طریق بازار عامه است از بناهای مرحوم آقا میرزا مهدی اردستانی ملقب بحکیم الملک است در زمان شاه سلیمان بطریق اعراض سفر هندوستان کرده مدتها در انحدود (آن حدود) توقف کرده مشعول (مشغول) طبابت بوده از انجا (آنجا) تدارک بنای مدرسه را نموده و در غیاب مشارالیه ساخته شده پنجاه و هشت باب حجره فوقانی و تحتانی دارد وسط مدرسه حوض اب (آب) دارد هجده نفر طلبه دارد صفه نمازخانه دارد مدرس جناب مستطاب آقا سید سینا خلف مرحوم آقا سید جعفر دارابی اعلی الله مقامه در انجا مدرس میباشد موقوفات ان در اردستان است تقریبا دویست تومان عاید میشود تاریخ بنای مدرسه ثلاث مائه بعد الالف است 1103متولی حالیه احفاد حکیم الملک سادات اردستانی شد

 

مدرسه نماور

 در وسط شهر اصفهان در کنار بازار عامه بفاصله صد قدم که بطریق محله باب الدشت میرود انچه (آنچه) مشهور است بین الاهالی چون بانی انجا نماورسلطان زوجه مرحوم میرزا مهدی حکیم الملک که بانی مدرسه کاسه کران (کاسه گران) بوده است باینجهه (به این جهت) موسوم باین اسم شده شرح حال مشارالیه در طی مدرسه کاسه کران معلوم شده قریب شصت حجره تحتانی و فوقانی دارد و یکصد و بیست نفر طلبه دارد مدرس انجا جناب حاجی میرزا بدیع درب امامی و جناب آقا میرزا عبدالرزاق رشتی هستند در زمان بانی تولیت با مرحوم سردار شیدای طباطبائی اردستانی بوده است و بعد از ان با رشد اولاد که تا حال نسلا بعد نسل بسادات طباطبائی اردستانی مفوض است و مداخله مینمایند مرحوم آقا جمال خوانساری ناظر بوده بالفعل قریب بدویست تومان موقوفه دارد بمصارف میرسد تاریخ بنای مدرسه همان زمان بنای مدرسه کاسه کران است که زوج و زوجه ساخته اند به شش هفت سال فاصله که تاریخ چنین میشود سنه عشرین و مائه بعد الالف 1120

 

مدرسه صدر

 از بناهای مرحوم حاجی محمد حسینخان صدر اعظم اصفهانی است در زمان خاقان مغفور فتحعلی شاه البسه اله لعالی حلل النور ساخته شده است در بازار عامه اصفهان قرب باروی اشرف و محمود افغان واقع است مدرسه باصفای است باغچه های منظف خوبی دارد شصت و دو باب حجره تحتانی و در زوایا دارد طلاب محصل خوب دارد و نسبت بسایر مدارس بطله چندان ندارد طلاب انجا قریب بهشتاد نفر میشوند مدرس جناب اخوند (آخوند) ملا محمد کاشانی و جناب جهانگیرخان قشقائی هستند قریب یکصد و پنجاه تومان موقوفات دارد متولی جناب مستطاب آقای حاجی میرزا ابوالقاسم کلباسی شیخ العراقین دام افضاله هستند در حقیقت امر مدرسه خیلی منظم است بنا قرب هفتاد سال است 1237

 

مدرسه جده کوچک

 من حیث الوضع و من حیث البانیه جده بزرک (بزرگ) والد صفی میرزای صفوی ملقب بابوالبقا ولد ابوالمظفرشاه عباس الموسوی الحسینی بهادرخان ساخته در بازاریکه از بازار عامه جدا میشود از محل معروف بدر قهوه کاشان پنجاه و شش اطاق فوقانی و تحتانی دارد و شصت هفتاد طلبه محصل دارد طلاب انجا از جانب متولی هر نفری ماهی سی شاهی الی سه هزار …بقدر مراتبهم مقرری دارند متولی انجا جناب میرزا محمدعلی هرندی است مدرس معتبری ندارد طلاب باسواد دارد اغلب طلاب انجا خارج از مدرسه درس میخوانند من حیث الوضع خوب منظم است متولی انجا مردی مقدس و خداشناس است تاریخ بنای مدرسه فی شهر رجب المرحب (المرجب) من شهور سبع و خمسین بعد الالف 1057

 

مدرسه جده [بزرگ]

 من حیث الوضع بزرک و حیث البانیه جده کوچک شاه عباس ثانی  صفوی بنا کرده هفتاد و دو حجره فوقانی و تحتانی دارد و حجرات فوقانی بلاسکنه و مخروبه از بی مواظبتی خیلی مغشوش است حجرات تحتانی را هم بعد از وضع زوایا که حجراتش مخروبه و بلاسکنه است بقدر بیست نفر طلبه محصل دارد و نهر اب از وسط مدرسه عبور میکند در سال پنجماه اب ندارد در سایر شهور اب متوالی جاریست قریب دویست و پنجاه تومان موقوفات دارد و چهل پنجاه تومان از ان بمخارج خادم و روغن چراغ و نور پای مسجد و صفه ها میرسد مابقی را از میان میبرند بمصارف برخلاف قرارداد واقف میرسد چند نفر طلبه خوب دارد و دو سه نفر هم مدرس دارد یکی جناب اقا میرزا محمدعلی کاشانی از احفاد مرحوم نراقی دیکری جناب اقا میرزا محمدحسین همدانی و جناب میرزا حیدرعلی راقم کتابچه ولد جناب اقا میرزا مهدی در حجره مرحوم اقا محمدکاظم  واله  که از بهترین حجرات مدارس است و بوضع خوب و باسلیقه بنا شده مدرس مقدمات و علوم ادیبه است متولی اسمی بالفعل میرزا محمدعلی از احفاد اقا جمال خوانساریست ولی مداخله با غیر است تاریخ مدرسه قریب بدویست و بیست سال است

 

مدرسه مبارکیه

 جنب خانه جناب جلالتماب اقای مشیرالملک واقع است خوب مدرسه است لکن از بی پرستاری قریب بانهدام است کویا (گویا) جناب جلالتماب خیال تعمیر ان را دارند که دایر نمایند در صورتیکه دایر شود اسباب دعای خیر است و از صدقات جاریه خواهد بود

 

مدرسه ملاعبدالله

 واقعه در چهار سوق شاه قرب میدان نقشجهان در زمان شاه سلیمان ساخته شده است و باسم ملا عبدالله شوشتری که مخصوصا او را از اماکن مشرفه اورده اند بجهه تدریس طلاب و مدرسه را باسم انمرحوم (آن مرحوم) شهرت داده اند موقوفات قلیلی دارد حجرات فوقانی و تحتانی دارد نهر اب از وسط مدرسه جاریست طلبه هیچ ندارد حجرات انجا را بکرایه میدهند مذهب و مکتب دار اهل بازار انبار بقالی و قصابی و غیره قرار داده اند متولی حساب شیخ الاسلام هستند سکنه معروف انجا حاجی میرزا بهاء و حاجی ملاصادق خوانساری است تاریخ بنا زمان شاه سلیمان است

 

مدرسه الماسیه

 از بناهای صفویه است واقع است در اخر (آخر) بازار چهارسوق که سمت  دروازه حسن آباد میرود مدرسه خوب محکم خوش بنائی است هشت هفت حجره تحتانی و فوقانی دارد و طلاب انجا سی نفر میشوند که تمام محصل میباشند موقوفه جزئی دارد که وفا بمصارف انجا نمیکند تولیت با جنابمستطاب حاجی میرزا ابوالقاسم شیخ العراقین است که حالا تفویض بجناب مستطاب حاجی میرزا عبدالجواد کلباسی است تاریخ بنا همان زمان صفویه است

 

مدرسه مریم بیگم

 دختر شاه صفی بوده در ابتدای بازار چهارسوق حسن اباد است از قراریکه در تواریخ نوشته شده بدوا کمرکخانه (گمرکخانه) شهر بوده چون بتقریبی که عجله در بنای ان داشته اند و وجه ان موجب تطویل میشود کمرک خانه را مدرسه کرده اند از وضع و محاذات دهلیز مدرسه معلوم است که بنای کمرکخانه بوده مدتها بود که مخروبه و بایر بود جناب فخامت نصاب میرزا سلیمان خان رکن الملک در مقام ابادی (آبادی) انجا برامدند به مخارجات کلی دائر نشد حالیه چند نفر طلبه دارد و شهریانه میدهند بطلاب موقوفات در اغلب ولایات دارد بخصوص که موقوفات کلی دارد و هیچیک بتصرف موقوف علیه نیست طومار و کتاب وقفنامچه مفصلی دارد که نزد جناب مستطاب حاجی میرزا جعفر ولد مرحوم اقا میرزا محمدعلی امام جمعه سابق بوده است متولی این مدرسه بالفعل خدا است و محاسب حضرت حجه الله یوم یقوم الحساب

 

مدرسه چهارباغ

 از بناهای شاه سلطان حسین صفوی است در نهصد و دوازده[3] هجری بنا شده و در نهصد و بیست و هفت تمام شده که مابین بناء و اتمام پانزده سال است یکصد و بیست و پنج اطاق در تحتانی و فوقانی و زوایا و میهمانیهای روی بباغ شیرخانه و روی ببازارچه بلند دارد و چهل نفر طلاب مقرری دار دارد که تماما را متولی از یک تومان و ششهزار در ماه مقرری میدهند بحسب مراتبهم موقوفات بفراخور اینمحارمات چند سال است که بمراحم خاص بندگان حضرت مستطاب اشرف والا روحی فداها بتصرف وقف درامده است که بمصارف میرسد خرابی چندانی هم ندارد در هر سال یکبار جناب مستطاب حاجی میرزا مهدی مدرس که از زمان شاه سلطانحسین نسلا بعد نسل متولی بوده اند تعمیرات لازمه را متحمل میشوند و کمال انتظام را دارد

 

مدرسه شاهزاده­ها

 در روال بازار صباغان ظهر حمام بمعروف شاهزاده ها است از اولاد سلاطین صفویه ساخته اند تشخیص درستی از بانی بدست نیامده بیست و سه حجره تحتانی و فوقانی دارد و بیست و پنج نفر طلبه محصل دارد تولیت ان با جناب حاجی میرزا ابوالقاسم کلباسی است موقوفات هیچ ندارد داشته است از میان رفته است تاریخ بنا ماخذ صحیح بدست نیامد

 

مدرسه واقعه

 در محله باب القصر از بناهای مرحومه مریم بیگم دختر صفی میرزای صفوی بانی مدرسه واقعه در چهارسوق حسن اباد است مدتها بود  مخروبه افتاده بود بیست و پنج سال قبل از این مرحوم حجه الاسلام حاجی سید اسدالله تعمیر کردند و محله آبادی درامده که تا کنون معمور است و قریب بیست و پنج شش حجره دارد طلاب محصل در انجا موجود است

 

مدرسه علی غلی­اقا

 واقعه در چهارسوق علی غلی اقا که یکی از خواجکان سلاطین صفویه است در همان زمان که مدرسه مریم بیکم ساخته شده بنای این مدرسه و مسجد و حمام و بازارچه واقعه در محله بیداباد باسم علی قلی اغا بنا شده است موقوفات زیاد دارد هیچیک بتصرف نیست بالفعل جنابمستطاب حاجی شیخ ابوالقاسم قاضی سلم الله تعالی در انجا مسغول (مشغول) بنماز جماعت هستند

 

[مدرسه میرزا مهدی]

سه مدرسه دیکر (دیگر) در محله بیداباد است یکی معروف بمدرسه میرزا مهدی است که  واقع است در راه معبر بیداباد سر جوی معروف به بابا حسن، اختیار ان با جنابمستطاب اقا میرزا سیدعلی ولد مرحمت پناه اقامیرزا سید حسن اعلی الله مقامه است دو نفر سکنه دارد مذکور است بتصرف وقف نامه شده و ملک است

 

[مدرسه میرزا حسین]

مدرسه دیکر مدرسه میرزا حسین است که قرب مسجد مرحوم حجه الاسلام حاجی سید محمد باقر اعلی الله مقامه که یکی از اعیان شهر بوده در همان زمانها که بیداباد اباد شده ساخته اند طلاب محصل دارد و اختیار ان با جنابمستطاب اقای حاجی سید جعفر است

 

[مدرس میرزا باقر]

مدرسه دیکر مدرسه میرزاباقر است که مسجد و مدرسه اتصال بیکدیگر دارد در محله بیداباد طلبه ندارد دو نفر مکتب دار در انجاست پسر مرحوم ملاعلی اکبر خوانساری در انجا مشغول بنمار (بنماز) جماعت است میرزا باقر از اعیان شهر اصفهان بوده است

[مدرسه حاجی حسن]

مدرسه مرحوم حاجی حسن قرب مسجد حکیم از بناهای مرحوم حاجی کلباسی اعلی الله مقامه میباشد قریب سی نفر طلبه دارد که محصل میباشد موقوفات هیچ ندارد کفالت طلاب را حتی الامکان جناب مستطاب حاجی میرزا ابوالقاسم کلباسی میفرمایند قریب پنجاه سال است ساخته شده است                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             



[1] در مدت کوتاهی، بیست مدرسه صفوی و مدرسه جعفر قلی آغا که  روزهای پایانی ساخت آن بود نابود شد. به غیر از مدارس، باغ های صفی میرزا، باغ چرخاب، باغ محمود، قوشخانه، هزارجریب و باغ زرشک نیز مخروبه گردید. تخریب حدود صد بنا از آثار تاریخی و هنری: کاخ های نقش جهان، فتح آباد، عمارت باغ گلدسته، عمارت خورشید، عمارت سرپوشیده خسروخان، دروازه نقش جهان، عمارت‌های آیینه خانه، کشکول و کاخ سعادت آباد، عمارت قصر سه طبقه جهان نما، عمارت صدری، مدرسه والده، عمارت کاخ آیینه خانه و هفت دست و عمارت نمکدان را که محل استقبال رسمی از مهمانان خارجی بود، طی چند سال و به بهانه های عجیب، با خاک یکسان گردیدند. چهل عدد از سردر های بی نظیر باغهای چهارباغ بالا، آینه کاری‌های روی ستون‌های عالی قاپو و چهل‌ستون از میان رفت. و مرمرهای بی نظیر دیواره ها رنگ شدند. همچنین دستور داده شد روی نقاشی‌های نفیس داخل چهل ستون را با گچ بپوشانند و روی آنها نقاشی‌ کنند. کاروانسرای عباسی تبدیل به اصطبل و تالار طلاکاری شده اشرف نیز انبار علوفه شد. اگر ملک التجارعالی قاپو را نخریده بود شاید آن نیز از میان رفته بود. بیشتر این تخریب ها در سال های 1317-1318 انجام گرفت. برخی از جهانگردان خارجی آن زمان نیز بر این ویرانگری ها تاسف خورده اند. کرزن جهانگرد معروف در این مورد گفته «اگر آن کافر را گیر آورده بودم با خوشحالی وی را در بشکه ای از رنگ خودش خفه می کردم». جهانگرد دیگری که وصف چهارباغ زمان شاه عباس را شنیده بود و در دوران ظل السلطان نیز این خیابان را می بیند گزارش می دهد که دیگر از جلال و جبروت خیابانهایی که با خیابانهای پاریس رقابت می کرده، اثری نیست. چنارهای چند صد ساله را بریده اند و بجای آن خیار و گرمک کاشته اند. سردر باغ های چهارباغ را تخریب کرده اند و سنگهای کناره جدول­های جوی آب روان را برده اند.

 

[2] ظل السلطان، (مسعودمیرزا 1266- 1336 ق .) پسر ارشد ناصرالدین شاه، سی و چهار سال حاکم اصفهان بود. وی در سال ۱۳۳۶ هجری قمری برابر با ۱۲ تیر ۱۲۹۷ق در باغ نو اصفهان در گذشت و در مشهد به خاک سپرده شد. دوران حکومت ظل السلطان در اصفهان، به جمع آوری مال، قلع و قمع مخالفان، سرکوب شورشها و در عین حال، تاسیس مدرسه نظام، تشکیل قشون منظم -  با لباس و اسلحه ارتش اتریش، تأسیس روزنامه فرهنگ، افتتاح مدرسه همایونی به سبک جدید سپری گشت. برخی از از املاکی که در شهرهای مختلف به دست آورده بود عبارتند از: باغ نو، باغ حاجی آباد، باغ ابریشم، باغ اکبرآباد، شکارگاه و عمارت قمشلو و ابنیه قهدزیجان و کوجان اصفهان و پارک مسعودیه تهران.

[3] شاه سلطان حسین بین سال های 1105 تا 1135 سلطنت کرده است لذا تاریخ صحیح برای این بنا «یکهزار و دوازده» است.

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب