نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
درگذشت آکیموشکین نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - شنبه ۳٠ مهر ۱۳٩٠

فرانسیس ریشار

ترجمه: سید محمد حسین مرعشی

استاد بسیار ارجمند ما، آلگ‌ آکیم‍وشکین/ Oleg Fedorovich Akimushkin ، در 31 اکتبر سال 2010، پس از یک دوره طولانی بیماری، در سن 82 سالگی در سن پترزبورگ، چشم از جهان فرو بست.

او دانشمندی بزرگ، نسخه‌شناس بی‌همتای دست نوشته‌های فارسی، تاریخ­شناس و متخصص تصوف بود. همه آنهایی که افتخار آشنایی با او را داشتند، خاطره محبت و تواضع، اخلاق خوش و صمیمانه او را به یاد دارند. فقدان او برای همه، دوستان، همکاران و شاگردانش سبب اندوهی عمیق گردید. وارث سنت عظیم علمی آکادمیک روسی سن پترزبورگ و لنینگراد، میراث گران­سنگی به جای گذارد.

آل‍گ‌ آکیم‍وشکین متخصص پرآوازه نسخه های اسلامی در جهان، بیش از پنجاه سال، پژوهشگر پرشور انجمن بسیار معتبر نسخه‌های خطی فرهنگستان علوم روسیه و مراجعه‌کننده همیشگی کاخ معروف ساحل نوا/ Neva بود. در این کاخ، مجلدات بیشماری وجود داشت که پژوهندگان روس، از آغاز سدة نوزدهم، در آنجا گردآورده بودند. او مجموعه­های دیگر سن پترزبورگ، به­ویژه کتابخانه ملّی (مجموعه سلطنتی سابق) را به خوبی می‌شناخت. سهم بزرگی از آثار او، حاصل مراجعه تقریبا هر روزه­اش به منابع دور از دسترس گردآوری­شده این مراکز بود.

آلگ‌ آکیم‍وشکین در سال 1929 تولد یافت. و هنگام عملیات وحشتناک آلمان‌ها در محاصره لنینگراد و نابودی‌های جنگ، کودکی کم سن و سال بود. او پس از تحصیل متن‌شناسی/philology ایرانی در دانشگاه دولتی لنینگراد، در ماه دسامبر 1953، به انجمن نسخه‌های خطی شعبه لنینگراد و سپس به فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی وارد و در آنجا به عنوان پژوهشگر مشغول به کار شد و تا پایان عمر عضو این انجمن باقی ماند. جایی که از احترام عموم همکارانش برخوردار بود. او در نوشته‌هایش به همان میزان که به بررسی‌های متن‌شناختی می‌پرداخت، نسخه‌شناسی را نیز در نظر داشت.

کافی است از مقاله او و همکارش، آناتول ایوانف، هنر کتاب در آسیای میانه / The Art of the Book in central Asia یاد کنیم که از نخستین مقالاتی بود که به بررسی عالمانه و بسیار بدیع در زمینه تذهیب ایرانی پرداخت و توجه همگان را به اهمیت ارزش این نوع آرایه در نسخه‌های خطی جلب نمود.

به یاد داشته باشیم که او همکار عرب‌شناس بزرگ، انس خالدوف بود و مطالب با ارزشی درباره نسخه‌های فارسی در جنگ گرد آمده به زبان روسی - درباره نسخه‌های شرقی - نگاشت.

آکیم‍وشکین نخستین کسی بود که به یاری متون منتشر نشده‌ای که او خود، آن‌ها را یافته و شناسانده بود، برخی جنبه‌های استنساخ، شبکه کتابتخانه‌ها و بهای نسخه‌ها را مورد بررسی قرار داد.

عمده موضوع‌های پژوهشی او، علاوه بر نسخه‌شناسی، تاریخچه آرایه‌ها، مینیاتور، صحافی و کاغذ، زمینه‌هایی که در آنها چیزی از چشمان کار آزموده­اش پنهان نمی‌ماند - تاریخنگاری، پژوهش در منابع، عرفان و تاریخ ایران نیز بود.

او ضمن آن که به غنای مجموعه‌های سن پترزبورگ در این زمینه می‌افزود، به مطالعه تاریخ و تمدن ماوراءالنهر، آسیای میانه و کشمیر و آسیای میانه، در مجموع، در سده چهاردهم تا هجدهم دلبسته بود.

آلگ‌ آکیم‍وشکین بیش از 250 مقاله علمی و شش تک‌پژوهی تالیف کرد. او به دانش ما درباره سنت نسخه‌شناسی که برای شناسایی تاریخ فرهنگ ایرانی و ادبیات ایران و آسیای میانه با اهمیت است، یاری بسیار رساند. برای آگاهی از آن، کافی است نگاهی به فهرست آثار منتشر شده‌اش بیفکنیم.

او با بیش از چهل مقاله در زمینه تصوف، نقش بسزایی در شناساندن تصوف ایرانی، عقاید، تاریخ و طریقت، در ایران، ترکیه و هند و آسیای میانه دارد.

او در 1999 پس از فروپاشی اتحاد شوروی، در تألیف نخستین کتاب مرجع اسلامی که در روسیه انتشار یافت شرکت کرد.

آکیم‍وشکین که نسبت به کیفیت علمی کارها بسیار سخت‌گیر بود، از سال 1971 هدایتِ بخش خاورمیانه فرهنگستان [شوروی] را به عهده گرفت. او در مباحث کاری جدی و در عین حال صمیمی بود و اقتدار ذاتی بسیار داشت. داوطلبانه به دیگران مشورت می‌داد. اخبار انتشارات در ایران و خارج را دنبال می‌کرد. دانشجویان را از دانسته‌ها و کتابخانه‌اش بهره‌مند می‌ساخت. در کلاس‌های پربارش در سن پترزبورگ بسیار شوخ طبع بود. او دوستی نیکو و مصاحبی عالی بود. سخنرانی‌اش بسیار گیرا بود.

او از 1966 تا 1980 برای دانشجویان سرپرستی سخاوتمند و برای دانشمندان جوانی که در دانشگاه دولتی لنینگراد تحصیل می‌کردند راهنما و مشاور بود.

او برخی از اشعار مثنوی مولوی را به زبان روسی برگرداند که نشان‌دهندة علاقه‌اش به ادبیات فارسی و عرفان است. گذشته از آن، در دانشگاه، سخنرانی‌هایی دربارة عرفان اسلامی و کلاس هایی درباره نسخه‌های اسلامی، نقد متن، نسخه شناسی و دیگر موضوعات خاص داشت.

آلگ‌ آکیم‍وشکین در ایران و دیگر کشورها، از شهرت و احترام بسیار برخوردار بود و برای پیشبرد همکاری‌های علمی روسی- ایرانی تلاش بسیار کرد. او دوستان بسیاری در سراسر جهان داشت.

من سعادت دوستی با او را، به ویژه، هنگام برپایی نمایشگاه بسیار زیبای 1996، در پتی پاله (petit palais)، پاریس (از بغداد تا اصفهان) به دست آوردم. او در آن فرصت مانند فرصت‌های بسیار دیگر، برای شناساندن و تکمیل مجموعة بسیار غنی مؤسسه شرق‌شناسی سن پترزبورگ، بی چشمداشت کار می‌کرد. او به تمام زمینه های مطالعات نسخه های خطی در قلمرو ایرانی اشراف بسیار گسترده­ای داشت و در هر فرصتی توصیه­های ارزشمندش را به ارزانی در اختیار ما می­گذاشت.

برای همه آنهایی که با او آشنایی دارند و قدر می­گذارند، همکارانش که چون شاگردانش­اند، درگذشت او ضایعه ای جبران ناپذیر است.

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب