نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
La Bible et le Coran نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - شنبه ٧ آبان ۱۳٩٠

کتاب مقدس و قرآن

از موسی تا مسیح و محمد

 

سیدمحمدحسین مرعشی

 

La Bible et le Coran: de Moise a Jesus et Mahomet; les plus Grands Texts; Le Nouvel Observateur / CNRS, Paris, 2010

 

کتاب مقدس و قرآن : از موسی (ع) تا مسیح(ع) و محمد(ص)؛ والاترین متن‌ها؛ انتشارات نوول اوبسرواتور / CNRS ، پاریس،‌ 2010.

انتشار این سه کتاب، در یک مجلد، در کنار یکدیگر، برای نخستین بار، یادآور اهمیت گفتگوی ادیان، بیش از هر زمان دیگر است. اکنون نیاز به گفتگویی حقیقی و بدون پیشداوری میان این سه دین بزرگ که در عین جدایی، روابط بسیار پیچیده‌ای با یکدیگر دارند احساس می شود. شناخت واقعی به تقریب ادیان، به دور از جنجال‌های سیاسی، سبب دوری از خشونت میان پیروان آنها خواهد شد.

کتاب‌های مقدس، پرتیراژترین، پرترجمه‌ترین و پرخواننده‌ترین کتاب‌های انتشاریافته در جهان‌اند. انجیل و تورات به حدود 2500 زبان ترجمه شده است. (ص 15) و به گفته انجمن‌های تبلیغی مسیحی، سالانه حدود 40 میلیون جلد از این کتاب انتشار می‌یابد. در فرانسه سالانه سیصدهزار جلد کتاب مقدس انتشار می‌یابد (ص15) انتشار قرآن نیز، به ویژه در دهه‌های اخیر، تنها در دو کشور ایران و عربستان به بیش از 10 میلیون نسخه در سال رسیده است.

ژان دانیل / Jean Daniel، سرپرست کتابهایی که در گزیده دانش انتشار می‌یابد – کتاب حاضر را که منتخبی از تورات، انجیل و قرآن است با مقدمه‌هایی کوتاه برای هر یک به ترتیب در کنار یکدیگر آورده است. ترجمه آنها نیز، با توجه به مقدمه، از دقیق‌ترین و ویراسته‌ترین ترجمه‌های قرآن به زبان فرانسه است.

کتاب دارای یک پیشگفتار و سه مقدمه برای هر یک از سه فصل تورات، انجیل و قرآن است. ما در اینجا بیشتر از آنکه به نظرات گردآورنده ارجاع دهیم آنها را ترجمه کرده ایم.

عهد قدیم (تورات): (350 ص)

سفر پیدایش: صفحه 21 تا 122، سفر خروج: 123 تا 207، اشعیا (از سفر دوم تواریخ ایام): 208 تا 236، هوشع (از سفر اعداد): 237 تا 252، مزامیر: 253 تا 357، غزل غزل‌ها(ی سلیمان): 357 تا 370.

عهد جدید (انجیل): (240 ص)

انجیل یوحنا: صفحه 337 تا 434، اعمال رسولان: 435 تا 508، رساله پُولس به رومیان: 509 تا 542، رساله اول پولس به قَرنتیان: 543 تا 576، مکاشفه (یوحنای رسول): 577 تا 610

قرآن: (160 ص)

فاتحه (1)، بقره (2) ، آل عمران (3)، مائده (5)، توبه (9)، یوسف (12)، ابراهیم (14)، مریم (19)، حج (22)، نور (24)، روم (30)، احزاب (33)، یس (36)، غافر (40)، فصلت، فتح (48)، نجم (53)، رحمن (55)، واقعه (56)، ممتحنه (60)، صف (61)، جمعه (62)، قیامت (75)، انفطار (82)، اعلی (87)، فجر (89)، بلد (90)، علق (96)، اخلاص (112).

 

 عهد قدیم (تورات)

در مقدمة فصل «کتاب عبرانی» (تورات)، نویسنده، به طور ضمنی، مدعی می شود که نیازی به معرفی کتاب مقدس و فراگیر تورات نیست: «چه کسی تاکنون داستان آدم و حوا، هابیل و قابیل، ابراهیم و اسحاق، طوفان نوح و مهاجرت بنی‌اسرائیل، سلیمان و داود را نشنیده است؟» به عقیده نویسنده، دلیل فراگیر شدن محتوای کتاب مقدس، چیزی فراتر از جنبه مذهبی آن است. وجود خدایی شخصی و متعال که می‌آفریند، سخن می‌گوید و عمل می‌کند، از بشر چهره‌ای تحویل‌ناپذیر ارائه می‌دهد که از آن دوران تاکنون همه جنبه‌های زندگی او را در برمی‌گیرد: جنگ و صلح، عقل و احساس، قانون و عشق، عدالت و همدردی. تمام تضادها و سایه روشن‌های روح فردی و جمعی انسان را به وضوح می‌نمایاند. در ادامه، بیان می دارد که: «... اما باید در نظر داشت که این کتاب، در واقع یک کتاب نیست، مجموعه‌ای از کتاب‌ها و نوشته‌هایی است که در سده‌های نخست ظهور دین یهود نگاشته و سپس گزیده شده است.

این مجموعه را می‌توان به سه فصل تقسیم کرد. 1. توراه (قانون یا اسفار پنجگانه) 2. پیامبران (Neviim) 3. مکاتیب یا کاتبان ( Ketouvim).

بر اساس روایات قدیم، گردآوری تورات از جنبش‌های بنی‌اسرائیل آغاز می‌شود و پیش از انتهای دوران ایران (330 – 400 پیش از میلاد) به پایان می رسد. گردآوری پیامبران، حدود 200 پیش از میلاد و کاتبان، پایان سده نخست میلادی به انجام می‌رسد. چگونگی تدوین این کتاب بسیار پیچیده و پر ابهام است. عوامل بسیاری بر فراهم آمدن آن تاثیر داشته‌اند. ایمان عملی قوم و مداخلات صاحبان قدرت در طی اعصار، از این عوامل اند. گروه‌های کاتبان کتاب مقدس نیز کاملاً مشخص نیستند. هر گروه داستانی خاص خود دارد. از آن میان، دو مرکز عمده را می توان نام برد. کاتبان معابد و کاتبان کاخ‌ها. هر یک از این دو نهاد، برای امور خود کاتبانی خاص داشته‌اند که به امور دیوانی شان مشغول بوده اند. اما کاتبان کتابخانه‌ها و ... محافل خصوصی را نیز نباید از نظر دور داشت ( به ویژه در کتابت مکاتیبی مانند: ایوب و ...)

تورات از پنج بخش تشکیل شده است. از این‌رو به مجموع آنها اسفار پنجگانه گفته می‌شوند. (کلمه «توراه» به طور سنتی و به اشتباه، قانون ترجمه شده است. حال آن که، حالت اسمی کلمه، در زبان عبری، به معنای «راهنما و رهنمود» است). اسفار پنجگانه به بیان داستان آفرینش جهان، تاریخ اولیای یهود، ماجرای سفر موسی(ع) ، داستان‌های گوناگون خروج از مصر تا دروازه‌های سرزمین موعود و متن‌های شریعت می پردازد. سفر تکوین – نخستین کتاب از این مجموعه، در آغاز از مبدأ و آفرینش جهان می‌گوید و با نقل حکایاتی از ابراهیم، اسحاق و یعقوب، ورود به مصر، حکایتی از نخستین بخش تاریخ قوم یهود است.

خروج، دومین کتاب، شرح حال موسی است: چگونگی بیرون بردن قوم از اسارت مصریان، هدایت آنها تا دامنه‌های کوه طور، مکان دریافت نخستین قانون الهی و پس از آن آغاز سرگردانی در صحرا. سفر لاویان، مجموعه از متون فقهی مربوط به مناسک عبادی.

سفر اعداد، ادامه سرگردانی قوم در صحرا را شرح می‌دهد. سفر تثنیه نیز به معنای دوّمین قانون، قواعد فقهی است. موسی در دامنه کوه نبو، در نزدیکی سرزمین موعود، قوانین خود را به قومش عرضه کرد. اما خود بدان سرزمین وارد نشد.

پیامبران از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست تاریخی است و درباره ورود به سرزمین موعود تا سقوط اورشلیم در 597 پیش از میلاد و تبعید یهودیان است. بخش دوّم، مکتوبات پراکنده پیامبران را شامل می­شود که در این دوره و اندکی پس از آن، برای قوم موعظه شده است.

تاریخ‌نگاری با یوشع، جانشین موسی(ع) و تسخیر سرزمین موعود به یاری قوم یهود آغاز می‌شود. سفر داوران زندگی قوم یهود را در دورانی که به شیوه قبیلگی و با هدایت داوران زندگی می‌کردند توصیف می‌کند.

پس از آن، کتاب سموئیل اول و دوّم، روند تحول حکومت در بنی اسرائیل و داستانهای به پادشاهی رسیدن داود است. کتاب پادشاهان اول و دوّم نیز دربارة تاریخ دودمان‌های شاهی است: تاریخ ممکلت شمال، اسرائیل و مملکت جنوب، یهودا تا تسخیر اورشلیم توسط ارتش بابل، پایان پادشاهی بنی‌اسرائیل و تبعید به بابل.

به طور کلی، در پیامبران، به دو گروه اشاره می شود: یکی پیامبرانی که پیشین خوانده می‌شوند: اشعیا، ارمیا، حزقیال که کتاب آنها حجم بسیاری دارد و دوازده پیامبر که متن کمتری دارند: هوشع، یوئیل، عاموس، عوبدیا، یونس، میکاه، ناحوم، حبقوق، صَفینا، حجَّی، زکریا و ملاکی.

در این مجموعه، کتاب یونس گونه دیگری است: برخلاف کتاب‌های دیگر که از ویژگی‌های تاریخی و نبوی برخوردار است، این کتاب ساختاری ادبی دارد و با کلام دیگر پیامبران بنی اسراییل همخوانی چندانی ندارد.

بخش مکاتیب و کاتبان، مجموعه‌ای متفاوت از دوازده اثر متفاوت است که می‌توان آن را گزیدة ادبی یهودی خواند. این بخش شامل شعرها یا سرودهای آیینی، غز‌ل‌های عاشقانه، داستان­های کوتاه، ضرب‌المثل‌ها، کلمات قصار، متن­های تاریخی و الهامات است.

مکان سرایش این متن‌ها از فلسطین تا بابل و زمان آنها صدها سال با هم فاصله دارند. برای نمونه، کتاب دانیال، از سده دوّم پیش از میلاد، یعنی دوران هلنی است.

این مجموعه متن با مزامیر که سرودهای آیینی است آغاز می شود.
در کتاب ایوب، داستانی درباره مسأله شر و رنج است. کتاب امثال نیز چنانکه از نامش پیداست ضرب‌المثل‌های پراکنده و سخنان حکیمانه است. کتاب روت درباره ازدواج شخصی غیریهودی و موآبی است و کتاب غزل غزلها نغمه‌ای عاشقانه است. کتاب جامعه، اندیشه‌ای فلسفی دربارة بیهودگی اشیاست. کتاب مراثی مجموعه شعری درباره رنجهای تبعید است. کتاب استر داستانی درباره چگونگی نجات جامعه در تبعید یهودی در عهد خشایارشا و عید پوریم که گرامیداشت نجات از این بلاست.
کتاب دانیال نیز درباره مکاشفات است.

متون برگزیده عهد قدیم در این کتاب عبارتند از : سفر پیدایش، سفر خروج، اشعیا (از سفر دوم تواریخ ایام)، هوشع (از سفر اعداد)، مزامیر، غزل غزل‌ها(ی سلیمان).

 

 

عهد جدید (انجیل)

آنچه عهد جدید خوانده می‌شود مجموعه متونی است که اطاعت از دستورات آن برای کلیسایی مسیحی واجب است. عهد جدید مانند عهد قدیم از مجموعه کتابهای مختلف (27 کتاب) تشکیل شده است البته نه به حجم عهد قدیم. انجیل از کلمه یونانی Evangelion به معنای «بشارت» گرفته شده و در وهله نخست، دربارة زندگی، مواعظ، مصایب و رستاخیز مسیح است. در سده‌های دوم و سوم میلادی، مجموعه‌ای از اناجیل اربعه، مورد توافق همه کلیساها قرار گرفت.

نویسندگان انجیل‌ها: مرقس، لوقا، متی، یوحنا، در تواریخ دینی بدین نام‌ها خوانده می‌شود، اما مسلم نیست این نام واقعی آنها باشد. مرقس کتاب خود را 70 سال پس از میلاد نوشت. هنگام ویرانی معبد اورشلیم به دست رومیان. متی در سالهای 70 تا 110. لوقا نیز کتاب خود را پس از 70 میلادی نگاشت و یوحنا در سالهای 90 تا 100 میلادی.

مرقس و لوقا یهودی نبودند و پس از مرگ عیسی به دین او گرویدند.

کلیساهای مسیحی عهد جدید را کامل‌کننده عهد قدیم می‌دانند و این دو کتاب را در ادامه یکدیگر می‌دانند. متن‌های برگزیده این کتاب از عهد جدید، ترجمه مایستر دوساسی/ (1684 – 1613) است. این ترجمه که عامه‌پسندترین ترجمه فرانسه از انجیل است، ابتدا از لاتین برگردانده شده و متن حاضر، گزیده ای از ویراست سال 1749 آن است که از زبان یونانی عهد جدید ترجمه شده و بسیار معتبر است.

متون برگزیده عهد جدید در اثر حاضر عبارتند از‌: 1. انجیل یوحنا 2. اعمال رسولان 3. رساله پُولس به رومیان 4. رساله اول پولس به قَرنتیان 5. مکاشفه (یوحنای رسول).

 

قرآن

برخلاف عهد قدیم و جدید، کتاب مقدس مسلمانان مجموعه کتاب نیست یک متن به هم پیوسته است که الکتاب خوانده می‌شود.

پیامبر اسلام سال 570م در مکه متولد شد و 632 در مدینه درگذشت. او از قبیله بانفوذ قریش بود. نخستین و نیرومندترین مخالفانش نیز از این قبیله بودند. مکه مرکز حجاز و مکانی زیارتی بود. کعبه (به معنای مکعب) در این شهر قرار داشت. و شهرت آن بیشتر به دلیل سنگ سیاه و مقدس آن بود. جوانی پیامبر به تجارت گوشه‌نشینی در غار حرا گذاشت. در آنجا نخستین پیام را دریافت کرد. (سوره علق/ 96). محور پیام او دعوت به خدای یکتا بود. پس از افزایش دشمنی مخالفان، محمد به مدینه رفت و برای مردمی که در مدینه به حمایت او برآمدند قوانینی آورد که راه تازه‌ای در زندگی بود. نخستین روز ورود او به مدینه به عنوان آغاز تاریخ مسلمانان پذیرفته شد. 16 ژوئیه 622 میلادی. پیامبر پس از فتح مکه در سال 630، پیشاپیش مردان خود، کعبه را از بت‌ها پاک کرد، اما سنگ سیاه را نگه داشت. او دو سال پس از فتح مکه، در 8 ژوئن 632 برابر با سال یازدهم هجرت، در مدینه درگذشت.

قرآن مجموعه موعظه‌های او در مکه و مدینه است. پیامبر مواعظ خود را نمی‌نوشت اما آن‌گونه که در احادیث آمده، زید بن ثابت آنها را ثبت می‌کرد. پیامبر آیات را می‌خواند و زید و دوستانش آنها را از بر می‌کردند. در این آیات، به طور ضمنی به تورات و انجیل ارجاع ‌داده می شد. او ابراهیم را آغازگر رسالت خود و موسی(ع) و عیسی (ع) را ادامه دهنده آن می‌دانست. به عقیده پیروان محمد (ص)، اسلام برای تمام بشریت نازل شده است.

علاوه بر قرآن، حدیث نیز از منابع اسلامی شمرده می‌شود. حدیث از تقدس قرآن برخوردار نیست و منظور از آن، بیان کردار و گفتار پیامبر و اصحاب اوست که در سده های سوم و چهارم گردآوری شده است. به علت تعداد بسیار احادیث و اختلاف نظر بسیار درباره صحت و سقم آن، علم مستقلی به نام علم حدیث پدید آمد.

در قرن های آغازین، اهل سنت بر جهان اسلام تسلط داشتند، آنها با تعبیر «قدیم، ازلی و غیرقابل تقلید بودن» برای صورت عربی قرآن، امتیازی مطلق قائل بودند و ترجمه آن را روا نمی‌دانستند. از سده چهارم هجری، موضوع اجتهاد و تفسیر که برخی مذاهب بدان اعتقاد داشتند مطرح گردید: تصوف و تشیع نسبت به اسلام، برخلاف سنت‌گرایان، رویکردی بسیار آزاد، عرفانی، نمادی و حتی انتقادی داشت. امروزه، مدافعان اسلام روشنگر، به بازخوانی عمیق‌ قران در زمینه‌های زبان شناختی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی پرداخته‌اند. بنابراین اشتباه است اگر غنای تفسیری متون دینی در مذاهب اسلامی را با تقلیل لغوی و بنیادگرایانه کنونی، همانند بدانیم، اسلامی که اغلب یا ناشناخته مانده یا بد فهمیده ‌شده است.
این کوشش‌ها پیوندی میان مواعظ صدر اسلام و نوگرایی کنونی است. اکنون لازم است ارتباط میان سرچشمه‌های یهودی – مسیحی و رسالت اسلام نمایان تر شود. ارتباط میان وحی نخستین و گسترش شریعت و فقهی که از حوزه‌های حقوقی خود فراتر رفته‌اند روشن شود. امروزه، شایسته است، شخصیت انسانی و تاریخی پیامبر عربی را از نو شناخت. این یک ضرورت است اما لازمتر از آن، بررسی قرآن، به منظور یافتن مقصود آن و خاطر نشان ساختن حوادث پس از آن و نتیجه روحانی آن است.

سوره‌های انتخاب شده در این کتاب، از ترجمه قرآن آلبر کازیمیرسکی/ Albert Kasimirski (1840) گرفته شده است. کازیمیرسکی که آلبن بیربنشتاین/ AlbinBirbenstein (1887-1808) خوانده می‌شود، خاورشناس یهودی مجاری بود که به عنوان مترجم هیأت‌های تبشیری فرانسوی، سال ها در کشورهای خاور نزدیک و ایران اقامت داشت. از او یک فرهنگ لغت عربی (و یک فرهنگ دو زبانه فرانسه فارسی) و ترجمه عربی به فرانسه قرآن به جای مانده که نخستین ترجمه با رویکرد علمی از قرآن به زبان فرانسه محسوب می شود.

در این مهم، سعی ما بر این بود تا متن این کتاب، جدای از اختلافات تفسیری، برای وانندگان غربی، به صورتی قابل فهم ارائه شود. آنچه کوشش ناشر بر ارائه هر چه بهتر آن است.

سوره های قرآن، مجموعه وحی های گرد آوری شده اند. نام آنها گاه از محتوایشان اخذ شده (یوسف، رحمن، قیامه، توحید)، گاه ارتباطی با محتوایشان ندارند (دخان) و یا ارتباط اندکی دارند (زلزله). گاهی نیز از یکی از آیه ها گرفته شده (بقره، آیه 63 و ادامه) و گاه نیز از کلمه ای از کلمات سوره (فتح) یا از حروف آغازین سوره (الم، یس).

سوره ها به دو دسته عمده تقسیم می شوند: سوره های مکی 64 در صد و سوره های مدنی 36 در صد. برخی سوره ها نیز ترکیبی اند مانند سوره احزاب که در سه مرحله نازل شده است:
هنگام جنگ خندق، حمله به قبیله بنی قریظه و ازدواج پیامبر با زینب.

سوره هایی نیز از اهمیت خاصی برخوردارند: سوره فاتحه که خلاصه دین اسلام به شمار می رود. سوره یس که به عقیده برخی، قلب قرآن خوانده می شود. سوره توحید که بیانگر اعتقاد بنیادین یگانه پرستی اسلام است. در اینجا، گرد آورنده از 114 سوره قرآن  29 سوره را انتخاب کرده که به عقیده او، در فهم اسلام از اهمیت بیشتری برخوردار است:

فاتحه (1)، بقره (2)، آل عمران (3)، مائده (5)، توبه (9)، یوسف (12)، ابراهیم (14)،مریم (19)، حج (22)، نور (24)، روم (30)، احزاب (33)، یس (36)، غافر (40)، فصلت(41)، فتح (48)، نجم (53)، رحمن (55)، واقعه (56)، ممتحنه (60)، صف (61)، جمعه (62)، قیامت (75)، انفطار (82)، اعلی (87)، فجر (89)، بلد (90)، علق (96)، اخلاص (112).

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب