نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
واژگان نسخه شناسی پنج زبانه در زمینه چرم و مرمت نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - چهارشنبه ۱٥ خرداد ۱۳۸٧

 

حفظ و نگهداری کتاب و شیوه های آن، عوامل آسیب کاغذ و چرم و مرمت آنها از موضوعات علم نسخه شناسی به شمار می­روند در واقع، کلیه عناصری که به فیزیک یا جسم یک نسخه خطی مربوط می­شود در حیطه این علم قرار دارد

آسیب شناسی و مرمت نسخه های خطی هر چند به مراکز دانشگاهی و تخصصی محدود می­شود، اما به دلیل کاربردی بودن، از دیگر جنبه های نسخه شناسی پیشتر است

به طور کلی، پژوهش های نسخه شناسی در ایران، اغلب جنبه تجربی دارند و بسیار پراکنده و فاقد روش اند از این رو، در آغاز، باید به دو مقوله توجه بیشتری داشت: دسته بندی موضوع های نسخه شناسی و تعریف واژه های نسخه شناسی

ما در اینجا می­کوشیم با اقتباس از نسخه شناس معاصر فرانسوی، دنیس موزرل (Denis Muzerelle)، نمونه ای از دسته بندی در بخش بوم های نوشتار چرم را همراه با شیوه او در تعریف واژگان بیاوریم

در این واژگان، در برابر واژه فارسی، معادل آن به زبان فرانسه و سپس به ترتیب به زبان های ایتالیایی، اسپانیایی و در آخر به زبان انگلیسی آمده است هر گاه در یکی از این زبان ها معادل مناسبی یافت نشده است به جای آن از علامت ستاره (* * *) استفاده کرده اند

 

الف – انواع پوست (ورق پوستی)

1. پوست

Fr- Parchemin

It- Pergamena, Membrana,Pergamino

Es- Cartapecora

En- Parchment (from sheep or goat

پس از مو زدایی و پرداخت پوست دباغی نشده، ( یا با دباغی بسیار سطحی ) آن را تحت کشش قرار داده، خشک می­کنند تا هر دو روی آن را قابل نوشتن شود

 

2.  ورق پوستی (رق) - چرم تحریر

 Fr- Vélin

It- Vitela vitela –velino uterina

 Es- a) Abortive, Still-born, Uterine vellum b) Vellum (calf) –Superior En- parchment 

الف) [به معنای خاص] ورق پوستی (رق) بدست آمده از پوست گوساله تودلی ( مرده متولد شده ) یا بسیار جوان

ب) [به معنای عام] ورق پوستی (رق) با کیفیت عالی که ویژگی آن سپیدی و لطافت بسیار است

 

3. گوساله تودلی

 Vélot Fr-

 It- Vello uterino–Vitelino abortivo

 * * * -E

 En- Still – born calf

 گوساله مرده متولد شده که پوست آن، برای ساختن ورق پوستی (رق) مرغوب به کار می­رود

 

4. تیماج

 Fr- Demi vélin, Parchemin vièrge

 It- Pergamina virginea

Es- Pergamino avitelado – Media vitela– Pergamino virgen

* * * -E 

ورق پوستی (رق) از پوست بز جوان با کیفیت مشابه تیماج

 

5. چرم ساغری

 Fr- Peau d’âne

 It- * * *

 Es- Piel de asno

 En- Ass's skin

لفظ تحقیر آمیزی برای انواع بد کیفیت ورق پوستی (رق) به رنگ زرد، سفت و شکننده

 

6. [کاغذ] دسته، بند

 Fr- Botte

It- Botte

Es- * * *

 En- Bale – Bundle – Lot – Batch

واحد شمارش چرم تحریر است که اغلب در مورد سه (گاهی دو) جین یا ۶۳ (یا ۲۴) جلد به کار می­رود.

 

ب – اجزای پوست

7. بشره، رو پوست

 Fr- Epiderme, Peau morte

It- Epidermide – Pelle morta

Es- Epidermis – Piel muerta

En- Epidermis – Top layer

 لایه سطحی و بیرونی پوست، تشکیل شده از سلولهای شاخی بدون آب و آکنده از رنگدانه که با دباغی از میان می­رود

 

۸. پوست اصلی، میان­پوست

 Fr- Derme, Peau vive, Peau vraie, Chorion

 It- Derme – Corio – Pelleviva, vera

 Es- Dermis – Piel viva – Corion

 * * * -E

لایه درونی پوست که عمدتآًاز تارهای ارتجاعی شکل گرفته اند که پس از دباغی شدن به چرم یا پوست تبدیل می­شوند

 

9. رگه

 Fr- Fleur

It- Strato papillare – Fiore

 Es- Dermis papilar

 * * * -E

لایه سطحی زیر پوست متشکل از برآمدگی های کوچکی که روی پوست را به میان­پوست پیوند می­دهد

 

10. پس­رگه

 Fr- Arrière fleur

 It- Strato reticolare – Carne

 Es- Dermis reticular

 * * * -E

قسمتی از میان پوست که زیر رگه قرار می­گیرد این لایه پس از پرداخت، به سطح پوست می­رسد

 

11. زیرپوست

 Fr- Hypoderme, Tissu sous–cutane

 It- Ipoderma – Tessuto sottocutaneo – Tela subcutanea

 Es- Hipodermis – Tejido subcutaneo

 * * * -E

لایه زیرین پوست که با گوشت پیوند دارد و دارای سلول های اشباع شده چربی است این لایه با لش­زدایی و دباغی از میان می­رود

 

12. کبیبه ، دانه پوست

 Fr- Papille

 It- Papilla

 Es- Papila

 * * * -E

هریک از برآمدگی های کوچک زیر پوست که رگه پوست را تشکیل می­دهند و دانه را شکل می­دهند

 

13. پیاز مو

 Fr- Follicule

 It- Follicolo

 Es- Foliculo

 En- Follicle

اندامی در زیر پوست که مو یا پشم از آن می­روید

 

14. پشم، مو

 Fr- Poil

 It- Pelo

 Es- Pelo

 En- Hair

اندامی شاخی و نخ مانند که از پوست پستانداران میروید و بدن آنها را می­پوشاند.

 

15. ریشه مو

 Fr- Racine

 It- Radice

 Es- Raiz

 En- Root

بخشی از مو که پس از اصلاح، در میان پوست باقی می­ماند

 

16. خواب مو

 Fr- Implantation

 It- Arrangiamento follicolare, pilifero, tricologico – Impianto

 Es- Implantacion

 En- Hair pattern – Implantation

حالتی که ریشه مو در پوست قرار می­گیرد و بر اساس نوع و ناحیه پوست تغییر می­کند

 

17. خواب پوست

 Fr- Sens de la peau

It- Senso della pelle

 Es- Sentido de la piel

 En- Bias of the skin

جهت محوری که روی پوست، به طور طبیعی، تمایل به لوله شدن به دور آن را دارد و با جهت گیری ستون فقرات مطابق است

 

18. طرف رخ، روی پوست

 Fr- Cote poil, Cote fleur (!)

It- Lato pelo

 Es- Cara de pelo – ‘Pars pili‘ – Flor

 En- Hair side – Grain side

سطح بیرونی پوست که پشم حیوان روی آن قرار دارد

 

19. طرف لش، پشت پوست

 Fr- Cote chair, Dos (!)

 It- Lato carne

 Es- Cara de carne – ‘Pars munda‘

 En- Flesh side

سطح زیرین پوست که به لاشه حیوان چسبیده است

 

20. رنگ پوست

Fr- Pigmentation

 It- Pigmentazione

 Es- Pigmentacion

 En- Pigmentation – Natural coloring

رنگ طبیعی پوست که به نوع سلول های رنگدانه دار در لایه های عمیق رو پوست و در پیاز مو بستگی دارد

 

ج_ پوست

21. الف- خام­چرم، ‍پوست (دباغی نشده) ب-  پوست­کنی

Fr- dépouille

It- Spoglia

 Es- Despojo

En- a) Hide – Skin – Pelt – b) Flaying – Skinning

الف ) پوست، پیش از انجام عملی بر روی آن، به همان شکلی که از لاشه حیوان جدا می­شود ب) عمل جدا کردن پوست از لاشه

 

22. پوست کندن

Fr- Écorcher, Dépouiller

It- Scuoiare – Scortcare – Spellare

Es- Despellegor – Desarollar – copinar

En- To flay – To skin

جدا کردن پوست از لاشه حیوان

 

23. پارگی

Fr- Pourfente, *Perfente

It- Intaglio – Taglio di apertura

Es- Incision

En- Skinning cut

ایجاد بریدگی در پوست حیوان برای کندن آن

 

24. ضایعات پوست

Fr- Émouche

It- Cascame

 Es- Despojos

 En- Off-cuts – Discards

قسمت های غیر قابل استفاده پوست (سر، اعضا، دم و) که هنگام جدا کردن پوست از لش، پیش از دباغی، حذف می­شود

 

25. دور پوست

Fr- Lisière

It- Cimosa – *Lisiera

 Es- Orilla

 En- Natural, Untrimmed edge

لبه طبیعی پوست

 

26. مربع بریدن

Fr- Crouponner

It- * * *

 Es- Recortar

 En- Trim (to) – Square off (to)

بریدن پوست به صورت مربع با دورگیری آن

 

27. پوست گرده

Fr- Croupon

It- Groppone

 Es- Cerrada – Lomo

 En- Saddle

بخش مرکزی پوست حیوان که بهترین جنس را دارد

 

28. پوست گردن

Fr- Collet

It- Collo – Collottola

 Es- Pezcuezo

 En- Collar – Shoulder – Neck

 بخش بالای پوست که قسمت گردن حیوان است

 

29. پوست دمگاه

Fr- Culée

It- Culatta

 Es- Cuartos traseros

 En- Butt – Rump

بخش پایین پوست که قسمت کفل حیوان است

 

30. [چرم] زیرشکمی

Fr- Flanchet, Flanc, *Boudine, *Tetine

It- Pancetta – Fianco

Es- Falda

En- Flank – Belly

بخش جانبی پوست که برابر شکم حیوان است

 

31. پوست سردست

Fr- Epaule

It- Spalla

Es- Paletilla

En- Shoulder

بخشی از پوست که مطابق قسمت گردن حیوان است

 

32. پوست کفل

Fr- Hanche

It- Anca

Es- Cadera

En- Haunch

بخشی از پوست که با قسمت پایین پوست مطابق است

 

33. پوست کناره

Fr- Briset

It- Scalfo

 Es- Costado

 En- Chine

بخشی از پوست که در محل اتصال پهلوها با دست ها یا کفل ها قرار دارد و از باریک شدن پوست و از بریدگی هلالی شکلی که به جهت شکاف لازم برای جدا کردن پوست پاهای حیوان، هنگام کندن پوست ایجاد می­شود این بخش از پوست با قسمت داخلی پای حیوان مطابق است

 

34. مازه، تیره پشت

Fr- Échine

It- Schiena – Linea dorsale – Spina dorsale

 Es- Espinazo

En- Spine

محور طولی پوست، مطابق با ستون مهره های حیوان که معمولاً با خطی از پشم محکم و فشرده مشخص می­شود

 

د- کار با پوست

35. آش­گری کردن، آش کردن

Fr- Mégisser, Mégir

It- Conciare

Es- Curtir – Adobar

En- Taw (to

آماده کردن پوست با روشی غیر از دباغی (یا با یک دباغی سطحی) به صورتی که نرمی پوست حفظ شود

 

36. دباغی کردن

Fr- Tanner

It- Tannere

 Es- * * *

En- Tan (to

قراردادن پوست حیوان در معرض مواد طبیعی یا شیمیایی برای استحکام بخشی و جلوگیری از پوسیدن آن

 

37. پوست ساختن

Fr- Parcheminer

It- * * *

* * * -E

 En- Make parchment (to)

ساختن ورق پوستی (رق) از پوست خام یا پوست آشگری شده

 

38. پوست تازه، پوست خام

Fr- Peau verte, Peau crue

It- Pelle cruda, verde, grezza

Es- Piel virgen

En- Raw skin – Green skin

پوست خام که هیچ گونه عمل دباغی یا آش­گری روی آن انجام نشده است و در معرض تجزیه قرار دارد.

 

39. ترنمک­زنی

Fr- Salage

It- Salatura

Es- Saladura

En- Salt curing

آغشتن پوست­های تازه با نمک برای جلوگیری از فاسد شدن آنها

 

40. تخته­پوست، پوستینه

Fr- Peau en blanc

It- Pelle allumata, Bianca, a concia Bianca

Es- Piel en blanco

En- Untanned skin – Untreated skin

پوست آماده شده، بدون دباغی

 

41. لش زنی کردن، لش گیری کردن

Fr- Écharner

It- Scarnire, -nare

Es- Descarnar

En- Deflesh (to)

جدا کردن گوشت و لایه چربی از داخل پوست به کمک ابزاری برنده

 

42. عرام­کاری کردن

Fr- Dépiler, Peler, Raser

It- Depilare – Spelare

Es- Depilar – Pelar – Zurrar

En- Strip (to) – Dehare (to) – Shave (to)

جدا کردن مو از سطح پوست

 

43. مو زدایی کردن

Fr- Debourrer, Pelaner

It- Sborrare

Es- Apelambrar

 * * * -E

بیرون کشیدن مو از پوستی که در معرض مواد شیمیایی قرار داده شده تا پیوند مو با پوست را از میان ببرد

 

44. محلول آهکی

Fr- Pélain

It- * * *

Es- Pelambre

En- Lime pit

محلولی که عمدتاً از آب آهک تشکیل شده است برای ریختن موها، پوست را در این محلول می­خیسانند.

 

45. آب آهک

Fr- Lait de chaux, Eau de chaux, Bain de chaux

It- Latte di calce – Bagno di calce

Es- Lachada – Agua de cal – Bano de cal

En- Lime wash

آهک کشته (ئیدراکسید کلسیم) محلول در آب را گویند که ماده اصلی محلول آهکی را تشکیل می­دهد

 

46. آهک­زدایی کردن

Fr- Déchauler, Purger

It- Decalcinare – Scalcinare – Purgare

Es- Limpiar – Purgar

En- Delime (to)

بیرون کشیدن آب آهک به کمک شستشو و تنظیم کننده های شیمیایی از پوستی که مدتی در محلول آهکی قرار داشته است

 

47. دار چرم، قاب چرم

Fr- Herse, Chassis

It- Telaio

Es- Bastidor

En- Hearse – Frame

قابی چوبی که پوست را بر روی آن، تحت کشش قرار می­دهند تا خشک شود و مورد پرداخت قرار گیرد

 

48. مصقل چرم

Fr- Chevalet

It- Cavalletto

Es- Caballete

En- Horse

نوعی میز کار دارای سطحی صاف یا منحنی که پوست را برای آماده سازی روی آن می­اندازد

 

  49. سنگ زنی 

Fr- Raturer, Araser, Racler

It- Raschiare – Rasare – Radere – Smerigliare – Pareggiare

Es- Rasurar – Raspar – Remellar

En- Scrape off (to) – Abrade (to)

زدودن قسمتهای اضافی روی پوست با کشیدن ابزاری برنده

 

50. پرداخت کردن

Fr- Effleurer

It- Sfiorare

 * * * -E

En- Shave (to)

زدودن رگه های پوست با سائیدن با سائیدن آنها

 

51. عمل آوردن

Fr- Parer

It- Raffinare

Es- Chiflar

En- Pare (to

نازک کردن پوست با تراشیدن آن

 

52. سمباده زدن

Fr- Poncer

It- Pomiciare – Imopomiciare – Levigare

 * * * -E

 En- Pounce (to)

تنظیف سطح پوست با مالیدن سنباده یا ابزار ساینده.

 

هـ : ویژگی ها و نقایص ورق پوستی

53. دانه

Fr- Grain

It- Grana

Es- Grano

En- Grain

مجموعه برجستگی های بسیار کوچکی که سطح کاغذ، پوست، چرم و را می­پوشاند این برجستگی ها به سطوح یادشده منظری کمابیش صاف و نیز ظریف، فشرده و منظم می­دهد

 

54. رگه­دار، رگه رگه

Fr- Grenu, Granuleux

It- Granuloso

Es- Granuloso

En- Grainy

سطحی که رگه های آن کاملاً قابل مشاهده یا لمس باشد

 

55. پوست کدر ، پوست نا مرغوب

Fr- Vitreux

It- Vetroso

Es- Vidrioso

En- Glassy – Translucent

به پوست با کیفیت پائین گفته می­شود که اغلب به دلیل چربی زدایی نادرست پوست، تا حدودی نیمه شفاف و زرد رنگ شده باشد

 

56. کارد خوردگی

Fr- Coutelure

It- Taglio di scuoiatura – Lacerazione

Es- Tajo

En- Scar – Nick – Puncture

شکافی که اغلب به طور اتفاقی در پوست حیوان، هنگام کندن آن ایجاد می­شود این شکاف، هنگام خشک کردن با کشش پوست، سبب به وجود آمدن حفره چشم مانند می­شود

 

57. کاردمالی

Fr- Baisse

It- Cucchiaiata – Intacco del macellaio

Es- Rebaje

En- Weakness – Depression

هنگام کندن پوست از لش، مقداری از زیرپوست با کارد جدا می­شود این محل، هنگام خشک کردن و کشش پوست، سبب ایجاد فرورفتگی در آن می­شود

 

58. لکه

Fr- Oeil, Tâche vitreuse

It- Occhio vetroso

Es- Ojo – Defecto vidrioso

En- Eye

مساحت کوچکی به شکل بیضی یا دایره که در داخل آن، پوست قطر کمتری دارد و یک لایه نازک و کدر را ایجاد می­کند

 

59. خون­مردگی

Fr- Mort – de – sang

It- Macchia di sangue

Es- Mancha de sangre

En- Death stain

لکه یا رگه سیاهی که به سبب ماندن خون در پوست حیوانی که درست ذبح نشده باشد و یا به ویژه در مورد حیوانی که در اثر بیماری یا تصادف مرده باشد ایجاد می­شود

 

60. لکه رنگدانه ای ، لکه رنگی

Fr- Tâche pigmentaire

 It- * * *

Es- Defecto pigmentario

En- Pigment mark

 

61. گره

Fr- Callosite, Nodosite, Noeud, Durillon

It- Nodo – Durone – Callosita

Es- Callosidad – Nudosidad

En- Callus – Nodule

 

62. جای زخم

Fr- Cicatrice

It- Cicatrice

Es- Cicatriz

En- Scar

 

63. تخم انگل

Fr- Varron

It- Ipoderma

Es- Rezno

En- Warble

 

64. وصله

Fr- Mouche

It- Mosca

Es- Mosca

En- Patch

         

65. درزگیری

Fr- Reprise, Ravaudage

 It- Ramendo – Ripresa

 Es- Zurcido – Remiendo

 En- Darn – Suture – Join

 

 

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب