نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
واژگان پنج زبانه در زمینه کاغذ نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - یکشنبه ۱٧ آذر ۱۳۸٧

Some technical words and terms about paper

 

S. M. H. Mar'ashi

 

The words (terms) "paper" and "paper-making" and their related subjects have up to now been one of the most important tools in transferring the human Knowledge and the technical terms and the etymology of the words in each subject play an important role in its construction technology, identification and usage.

 

The papers are usually named on the basis of their producer or manufacturer's place, physical type and specifications and the users, changes and are used with different names such as Samarqandi, Kashmiri, foreign, silk, hemp, cloud and tens of more titles. Here, due to the importance of the subject, we have got the most out of the contemporary French codicologist, Denis Muzerelle, and the classified terms and specimens are presented in this method.

  

 

برخی واژگان و اصطلاحات فنی درباره کاغذ

سید محمد حسین مرعشی*

 

کاغذها را می توان بر اساس محل تولید یا سازنده، جنس و ویژگی های فیزیکی و تغییرات کاربر، به سه گروه متفاوت دسته بندی کرد.

سازنده یا محل تولید کاغذ، علاوه بر آن که کاغذ را از جنبه ظاهری یا خصوصیات ویژه ای از دیگر کاغذها متمایز می سازد، صفتی برای تشخیص کاغذ می شود که سازنده یا محل ساخت آن را مشخص می کند، کاغذهایی مانند: کاغذ بلاپوریpapier balapuri /، کاغذ حبشی /papier d'Abyssini، کاغذ دکنی/ papier du Deccan ، کاغذ دمشقی/ papier de Damas، کاغذ سمرقندی/ papier de Samarkande ، کاغذ کشمیری/ papier de Cachmire ، کاغذ قاسم بیگی/papier Qasem beygi، کاغذ رباکاری/ papier Ruba-kari ، کاغذ شربتی/ papier Sharbati، کاغذ فرنگی/ papier européen.

 گروه دیگر کاغذهایی هستند که نام آنها از مواد سازنده یا ویژگی فیزیکی موجود در آنها اخذ شده است، کاغذهایی مانند کاغذ کنفی/ papier de chanvre ، کاغذ ابریشمی/ papier de soie، کاغذ ته نقش دار/ papier filigranée، چربه/ papier (trés) fin، کاغذ با دوام/ papier permanent

 و سرانجام کاغذهایی که با توجه به کاربردشان در یک گروه قرار می گیرند: کاغذ زرافشان/ papier à semis d'or ، کاغذ عکس/ papier au pochoir ، کاغذ چسبانده/ papier collées، کاغذ رنگی/ papier coloré، کاغذ رنگه(الوان)/papier teinté ، کاغذ رنگه خوش قلم، کاغذ رنگه صیقلی/papier teinté à surface lustre، کاغذ زینتی/ papier décoré، کاغذ قطاعی/ papier découpé، کاغذ روغنی (لیق)/ papier huilé، کاغذ ابری (کاغذ ابر و باد)/ papier marbré و کاغذ سوزن زده (کاغذ گرده، کاغذ تصویر) / papier poncif .

 

در این واژگان در برابر واژه فارسی، معادل آن به ترتیب، زبان فرانسه (Fr) و س‍‍‍‍‍پس به زبان های ایتالیایی It))، اسپانیایی (Es)و زبان انگلیسی (En) آورده شده است. هر گاه در یکی از این زبان ها معادل مناسبی یافت نشده است به جای آن علامت ستاره (***) را قرار داده ایم .

                                                                       

کاغذ

Fr- papier

It- carta

Es- papel

En- paper

ماده ای متشکل از الیاف متراکم و به هم فشردۀ سلولز که به صورت ورق، شکل گرفته باشد.

 

 

 

الف -انواع کاغذ

 

  1. کاغذ دست ساز

Fr- papier à la cuve ● papier à la form

It- carta amino – carta al tino

Es- papel de tina – papel de forma

En- hand-made paper

 کاغذ برگ به برگ ساخته شده ای که با شکل دادن یکسان خمیر آن در یک تشت به عمل می آید.

 

  1. کاغذ ماشینی (رول)

Fr- papier continu

It- carta a macchina – carta contnua – carta senza fine

Es- papel continuo

En- machine-made paper

کاغذی با روش ساخت جدید که به وسیله دستگاه قالب گیری می شود و قالب آن، توری فلزی گردانی است که کاغذ را به صورت تومار شکل می دهد.

 

4. کاغذ شرقی

Fr- papier oriental

It- carta orientale

Es- papel rabe oriental

En- Oriental, Near-eastern paper

کاغذی که درکشورهای عربی یادرامپراتوری بیزانس ساخته شده باشد-با همان ترکیباتی که کاغذ غربی ساخته شده، اما روش ساخت آن ویژگی های خاص خود را دارد.

[ توجه: کاغذ شرقی دارای رنگی تیره وسطحی بسیار صیقلی وتقریباً براق است (به دلیل آهار نشاسته)؛ برگ های آن کلفت، اما نرم؛ ته خط های عمودی آن که اغلب دسته دسته اند و در فواصل نامنظم قرار گرفته اند؛ ته خط های افقی آن قطور، مورب یا تابدارند وعموما فاقد ته نقش هستند.]

 

5. کاغذ پنبه ای

Fr- papier bombycin

It- carta bombicina, bambagia – carta cottunea

Es- ****

En- ***

نام گذاری نادرست برای کاغذ های شرقی، که گمان می رفت از پنبه ساخته شده اند.

 

6. کاغذ کهنه پارچه

Fr- papier de chiffe ● papier de linge

It- carta di stracci – carta di panni

Es- papel de trapo

En- rag paper

کاغذی که با خمیر بدست آمده از کهنه پاره ساخته می شود.

توجه: این اصطلاح برای تقابل کاغذ غربی در برابر کاغذ شرقی به کار می رود وکاغذ پنبه ای نیز خوانده می شود واحتمالاً از پنبه ساخته می شده است.

 

7. کاغذ ریزبافت

Fr- papier vélin

It- carta velina – carta seta

Es- papel vitela – papel seda

En- wove paper

این نوع کاغذ، کاملاً صیقلی و بدون ته نقش است.

 

8. کاغذ خط ته نقش

Fr- papier vergé

It- carta vergata, vergatina, verghettata- carta a vergelle

Es- papel verjurado

En- mould-made paper – laid paper

نوعی کاغذ امروزی که در آن به طور ساختگی نشان هایی شبیه ته نقش های افقی و عمودی ایجاد شده است

 

9. مقوا، مقوای چند لایه

Fr- carte

It- cartoncino

Es- cartulina

En- cardboard

این نام برای کاغذ کلفت و محکم به کار می رود.

 

10. (مقوای) بریستول

Fr- Bristol

It- Bristol

Es - Bristol

En- postcard

مقوای نازک وچسب دار وقابل نوشته شدن.

 

11. مقوای کاغذی، مقوای چسبانده

Fr- carton

It- cartone

Es- carton - papelon

En- pasteboard

ماده ای قطور ومحکم که ازچندین لایه کاغذ روی هم وچسبیده ساخته شده است.

 

12. لایه کاغذ

Fr- jet

It- getto

Es- ***

En- layer

هر یک از ورقه های کاغذی که یک برگ مقوای لایه لایه را تشکیل می دهد.

 

13. کاغذخانه،کارگاه کاغذ سازی

Fr- Moulin à papier ● battoir à papier ● papitrie

It- cartiera - mulino

Es- molinos de papel – batan - papelaes

En- pape-rmill

به کارگاه یا مکان تولید کاغذ گفته می شود.

 

14. کاغذ گر، کاغذی

Fr- papetier

It- cartaio

Es- papelero

En- paper-maker

سازنده یا فروشندۀ کاغذ را کاغذی یا کاغذگر گویند.

 

15. [کاغذ] دسته

Fr- main

It- mano – quaderno – quinterno - pacco

Es- mano

En- quire

واحد محاسبه کاغذ، سابقاً از دوجین (24 ورق) کاغذ تشکیل می شد.

 

16. [کاغذ]  بند، حزمه 

Fr- rame

It- risma

Es- resma

En- ream

واحد شمارش کاغذ، مرکب از 20 دسته کاغذ (480 ورق).

 

ب – ترکیبات کاغذ

 

  1. خمیر کاغذ، بوره کاغذ

Fr- pâte à papier

It- pasta – pesto - impasto

Es- pasta de papel

En- stuff - pulp

ترکیبی متشکل از فیبر های (الیاف) گیاهی که با تعلیق در آب، پالوده و سفید می شود وپس از آب گیری برای تبدیل به کاغذ، آن را خشک می کنند.

 

  1. کهنه پارچه، کهنه پاره

Fr- chiffe ● panne ● peille

It- straccio - cencio

Es- trapo - pano

En- rags

تکه پاه های پارچه مستعمل برای ساختن خمیر کاغذ

 

  1. ریش کردن (کاغذ)

Fr- délisser ● dérayer

It- stracciare

Es- desguinzar - esquinzar

En- shred (to)

تکه پاره کردن پارچه ها بادست، پیش از ریختن در دستگاه خمیرگیر

 

4. خمیر کردن (کاغذ)

Fr- défiler

It- sfilacciare

Es- deshilar

En- break up (to)

متلاشی کردن الیاف گیاهیِ سازندۀ یک بافته به کمک دستگاه خمیرگیر

 

5. دستگاه خمیرگیر / دستگاه مولیسا / دستگاه اشتول

Fr- pile

            folla      It- pila [a maglio] – follo,

Es- pila

En- beating-trough

ظرفی سنگی که در آن تکه پاره های پارچه های غوطه ور در آب، به وسیلۀ دستگاهی با چکش های سنگین چوبی ِ میخ دار کوبیده می شوند وبه صورت خمیر فیبری در می آیند (تصویر ۱۹).

 

6. دستگاه خمیرگیر (هلندی)، دستگاه هاسپل

Fr- pile hollandaise

It- pila olandese – pila a cilindro

Es- pila holandesa

En- hollander

دستگاهی برای تکه پاره کردن الیاف گیاهی، متشکل از یک مخزن حلقوی که خمیر فیبری همراه با جریان آب به داخل آن کشیده می شود ودرهردور تیغه های دوار بر آن فرود می آید.

 

7. سلولز

Fr- cellulose

It- celulosa

Es - celulosa

En- cellulose

مادۀ آلی که تشکیل دهندۀ اصلی غشاهای سلول های گیاهی است.

 

8. الیاف، فیبر

Fr- fibre

It- fibra

Es- fibra

En- fibre

عنصر نخ مانند از جنس سلولز

 

9. خمیر الیاف

Fr- pulpe

It- polpa

Es- pulpa

En- pulp - stuff

الیاف طبیعی ساییده و به هم آمیخته شده و معلق در آب، که خمیر کاغذ را تشکیل می دهد.

 

10. ورم (کاغذ)

Fr- grumeau

It- grumo - pattone

Es- grumo

En- curd - clot

تودۀ کوچکی از الیاف که در اثر خوب مخلوط نشدن خمیر [ کاغذ ] ایجاد می شود ودرسطح کاغذ بر جستگی به وجود می آید.

 

11. افزودنی های خمیر (کاغذ)

Fr- charge

It- carico - sostanze

Es- carg

En- loading - charge

مجموعۀ مواد معدنی یا شیمیایی موجود در خمیر کاغذ برای بالا بردن مقاومت وسفیدی و... کاغذ .

 

12. تشت (کاغذ گری)

Fr- cuve

It- tina, tino

Es- tina

En- vat

ظرف پهنی که کاغذ ساز، خمیر را در آن به صورت یکدست حالت می دهد وبا قالب آن کاغذ ها را برگ برگ می سازد.

 

13. قالب کاغذ

Fr- forme à papier

It- forma – modulo - staccio

Es- forma – formadera

En- mould

قالبی ساخته شده از رشته های فلزی ِ نزدیک به یکدیگر یا بافته ظریف فلزی که روی چار چوبی متصل گردیده است و خمیر فراهم آمده در تشت یا حوضچه، بر روی آن آبگیری شده و شکل یک برگ چهار ضلعی به خود می گیرد (تصویر 21).

 

14. قاب آبگیری

Fr- cadre, affût

It- cornice - quadro

Es- bastidor - marco

En- frame

مجموعۀ چهار قطعه چوب شکل مستطیل که روی حاشیه آن قاب کشیده می شود (چارچوب و پایۀ قالب) (تصویر 21 (c)).

 

15. شبکه؛ ته نقش شبکه

Fr- trame

It- trama

Es- trama

En- A) grid, B) laid pattern

الف: مجموعه رشته های فلزی (رشته وزنجیره) که روی قاب آبگیری گسترده شده باشد (تصویر (A).21).

ب: اثر این رشته ها بر روی کاغذ (تصویر (A).22).

 

 

 

16. حصیره

Fr- forme flottante

It- forma galleggiante

Es- forma oriental

En- ***

قالب کاغذ نوع شرقی که در آن ترکه های نازک نی ، به جای رشته های فلزی در قالب های کاغذ غربی به کار برده شده اند. این ترکه ها بی آنکه به پایه های قالب چسبیده باشند، روی آن قرار می گیرند. این امر سبب ناهمواری و بی نظمی رشته های نگه دارندۀ کاغذ و فقدان خطوط ته نقش در کاغذ می شود.

 

 



 

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب