نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
یادداشتی درباره چند مهر غیر معمول دیوانی دوران صفوی نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - سه‌شنبه ۱٥ بهمن ۱۳۸٧

   

در زمان شاه سلیمان (= صفی ثانی) صفوی (سلطنت 1077 تا 1105) مُهرهایی از جنس فیروزه، زمرد و یاقوت  ساخته شده[1] که در مهرسازی معمول نبوده است.

سنگ مُهرهای شخصی و دیوانی دوران صفوی، از جنس سنگ­های سخت و ماندگار است. این سنگ­ها، در اکثر موارد، عقیق، دُر و یشم هستند. استهلاک این سنگ­های زینتی، در مدت استفاده به عنوان مُهر، بسیار اندک است گاه تا صدها سال، با تغییر اندک باقی می­مانند. سنگ­هایی مانند زمرد، بسیار ترد و شکننده است و در برابر کوچکترین برخورد و ضربه و تغییر دما، خرد می شود. فیروزه نیز در اثر عوامل محیطی به سرعت تغییر شکل و رنگ می دهد. در صورت استفاده از چنین سنگ­های شکننده و سست در مهرسازی، از دقت سجع و زیبایی مهر، به مرور زمان، کاسته می­شود. از سنگ فیروزه نیز مانند امروزه، بیشتر برای ادعیه و تعویذ استفاده می­شده است. در کتاب حلیه المتقین مجلسی، باب نقش نگین، چنین آمده است که امام رضا (ع) در توصیه به یکی از صحابه خود می فرمایند: انگشتری از فیروزه دست کن و بر روی آن لله الملک و بر پشت آن الملک لله الواحد القهار نقش کن ... .

 بنابراین، ساخته شدن این مُهرهای غیر معمول، می تواند بر اساس اعتقاد شاه به طالع­بینی و تنجیم باشد.

 

نخستین مهر: از جنس سنگ فیروزه

 شکل مهر: گرد و تاجدار[2]

ابعاد مهر: نامشخص

متن مهر:

            در قسمت تاج: حسبی الله

            در حاشیه: جانب هر که با علی نه نکوست ---- هر که گو باش من ندارم دوست

            هرکه چون خاک نیست بر در او---- گر فرشته است خاک بر سر او

            در مرکز: بنده شاه دین سلیمان است 1078

 

 

دومین مهر: از جنس سنگ فیروزه

 شکل مهر: مستطیل

متن مهر:

در مرکز: بنده شاه ولایت سلیمان 1080

در حاشیه: نام دوازده امام

توضیح آنکه: این مهر را ژان شاردن[3] بر اساس مشاهدات خود بازنمایی و متن آن را به زبان فرانسه برگردانده است. اشتباهات او هنگام ترجمه متن مهر، ناشی از عدم آشنایی درست با اعتقادات مذهبی دوران صفوی بوده است: بنده شاه ولایت را، بنده شاه کشور معنا کرده است. سایر نوشته­های متن مهر نیز گاه اشتباه و گاه بی معنا برگردان شده است: محمد علی حسین محمد هلی حسین حسین علی محمد جعفر موسی علی. که ظاهرا باید نام دوازده امام باشد.

تا کنون تصویری از این مهر رویت نشده است.

 

 

سومین مهر: از جنس یاقوت

شکل مهر: چهارگوش تاجدار

ابعاد مهر: نامشخص

متن مهر:

در قسمت تاج: بسم­الله

در مرکز: بنده شاه ولایت سلیمان 1077

 

 

چهارمین مهر: از جنس زمرد

شکل مهر: بادامی با یک تاج به شکل سرترنج

ابعاد مهر: نامشخص

متن مهر: بنده شاه دین سلیمان است 1078

ابعاد مهر: نامشخص

 

 

 

 



[1]. Journal Asiatique (1951), La Sigiliographie iranienne moderne, H.I. Rabino di Borgomale, p. 193-208

2. برای تصویر مهرها نگاه کنید به:

Rabino, Hyacinth Louis, Albums of Coins, Medals, and seals of the Schahs of Iran, 1500-1941,H. Rabino, [Hertford, Eng., S. Austin and Sons, ltd., Oriental and General Printers] 1945,. xv, 108 p. 4 pl. on 3 l., fold. tables. 25 cm.

 

[3] Voyages du Chevalier Chardin en Perse et ..., Atlas/ par L. Langles, Paris, imprimerie de le Normant, 1811, pl. XXXI

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب