نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
آداب استقبال و پذیرایی از هیات­های دیپلماتیک در دوره قاجار (معرفی نسخه خطی) نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - دوشنبه ۱٩ بهمن ۱۳۸۸

داود نظریان – سیدمحمدحسین مرعشی

دستورالعمل تشریفات

در فهرست کتاب­های خطی کتابخانه سنا، نسخه­ای دیده می­شود (شماره 1405) که رونوشتی است از 13 رساله سیاسی از دوران قاجار. برای این مجموعه، تاریخ قرن 14 قمری ذکر شده که چندان دقیق نیست و نام "مجموعه اسناد و قراردادها و عهدنامه­های سیاسی مربوط به ایران با دول خارجه" گزیده شده است که جامع و مانع به نظر نمی­رسد. سه رساله از این نسخه (2، 4 و 13) مربوط به آیین و آداب استقبال و پذیرایی از هیات­های دیپلماتیک در دوره قاجار است. رساله شماره 2، تاریخ کتابت دارد: "1 ربیع الثانی 1274ق".

اهمیت این سه رساله، به طور خلاصه، نمایاندن سابقه آموزش و تربیت افراد برای رعایت اصول دیپلماتیک در چگونگی رفتار و سخن گفتن با افراد و هیأت­های خارجی و اهمیت آن، در ایران قاجاری است.­

این مجموعه 47 برگی، با جلدی از چرم یک لایی حنایی رنگ پوشیده شده به ابعاد تقریبی 22 در 15 سانتیمتر. متن، اما، اندازه­های متفاوتی دارد (17 در 10، 17 در 12 و …). سطرها نیز در برگ­های مختلف متفاوت است (از 10 تا 20 سطر در برخی رساله­ها). خط مجموعه، نستعلیق تحریری، خوش و شکسته است. و تنها از مرکب مشکی استفاده شده است.

رساله های این مجموعه عبارتند از:

1. ترجمه فصولی از قرارداد تبعه ساکن روسیه که در روزنامه بطرزبورغ نمره 70 مارس 1864 / م شوال 1282 نوشته شده.

2. دستورالعمل مقرب الخاقان علینقی خان سرتیپ مهماندار جانب ایلچی فرانسه

3. صورت عهدنامه تجاری بین دولتین ایران و روس در ترکمانچای.

4. دستورالعمل درباره اتباع و سفرای خارجه.

5. قرارداد ترکمانچای.

6. عهدنامه ایران و روس ناظر به فصل چهارم.

7. قرارداد تجاری بین ایران و روس

8. ترجمه عهدنامه ایران و هند.

9. قرارداد دولتین ایران و انگلیس در باب هرات.

10. عهدنامه یا صلحنامه بین پادشاهان ایران و انگلیس در پاریس به امضای سفیران آنها.

11. عهدنامه تجاری فیمابین ایران و انگلیس. ناظر به عهدنامه 1229 تهران، مورخ 12 رمضان 1257.

12. دستورالعمل به مباشرین گمرک درباره استیفای وجه گمرک از مال التجاره تبعه خارجه.

13. دستورالعمل مقرب الخاقانیه قلیخان سرهنگ وزارت جلیله امور خارجه مهماندار جناب وزیر مختار فرانسه که از راه گیلان و قزوین به دارالخلافه می‌آید.

 

 

یادآوری کنیم که در بازنویسی این سه رساله، توالی رساله ها، بر اساس ترتیب آنها در مجموعه یادشده است و نیز تا حد ممکن از آوردن نشانه های سجاوندی پرهیز کرده­ایم. در متن اصلی، هر مطلب با نشانه خاصی از مطلب بعدی جدا شده است و ما بر اساس آن پاراگراف­بندی کرده­ایم.

 

 

دستورالعمل مقرب الخاقان علینقی خان سرتیپ

مهماندار جانب ایلچی فرانسه

در اوّل ملاقات مهماندار اینطور مأموریت خودش را به ایلچی اعلام نماید که من از جانب سنی الجوانب سرکار اقدس همایون شاهنشاهی مأمورم که شما را به رسم ایلچی‌گری دولت فرانسه مأمور دولت علیه به احترام تمام بپذیرم و از همین ساعت الی دارالخلافه ان‌شاء‌الله در تهیه لوازم حرمت و موجبات خوش‌وقتی و استراحت شما را مساعی باشم امیدوارم که در تقدیم شرایط این مأموریت منظور اولیای دولت علیه را به عمل بیاورم.

در خصوص اخراجات اگرچه قرار فیمابین بین دولت علّیه و سایر دول مستحابه این است که به سفرای طرفین، اخرجات ندهند اما مهماندار از جانب اولیای دولت علیه به جانب ایلچی تکلیف نمایند که اخراجات از کارگذاران این دولت قبول نمایند، اگر قبول کردند از سرحد الی دارالخلافه در هر منزل اخراجات جناب ایلچی را مهماندار از خود، قبض سپرده منزل به منزل گرفته برساند.

بر مهماندار لازم است که به دقت خوب و بد راهها را ملاحظه نماید که از قصبات و دهات واقعه در عرض راه کدام یک مناسب نزول است و فاصله هریک به دیگری چند فرسخ است بلکه از روی ساعت و تصدیق مردمان بلد صورت داشته باشد و از روی بصیرت بداند که امروز منزل کدام و مسافت چه‌قدر است.

عمده‌تر از همه قرار مستقبلین عرض راه و منازل ورود شهرها است. اولا نواب و حکام بلوکات و محالات واقعه در عرض راه، غیر از شهرهای معظّم در خاک بلوک ابواب جمعی خودشان با عدد همراهان و سوار شایسته که در محل آنها سی‌نفر موجود باشد ایلچی را استقبال نمایند و کمال انسانیت را به عمل آورند و به پاره‌ای تعارفات رسمیّه جزئیّه لوازم انسانیت را فروگذار ننمایند وقتیکه می‌خواهد جناب ایلچی از منزل حرکت نماید کلانتر و کدخدا و صاحب‌منصب نظامی که در قراء و قصبات بوده باشند با خود حاکم بلوک و کسان و من‌تبع او مشایعت نمایند و تا مستقبلین بلوک و دهات دیگر نرسد، پهلوی ایلچی را از آدم و سوار خالی نگذارند و همین که وارد سرحد یک بلوکی یا ولایتی شدند که مستقبلین آنها در اول خاک خودشان حاضر شده‌اند آن‌وقت مشایعت‌کنندگان منزل سابق خداحافظ نموده برگردند.

احدی از حکام و ضبّاط و قراولان و فراشان نباید چیزی مطالبه نمایند بلکه حسن‌طلب نکنند اگر آنها به اصرار چیزی بدهند اوّل قبول گرفتن ننمایند و اگر زیاده اصرار کردند بگیرند و ایلچی را نرنجانند، در هرجا که قشون و اهل نظام در معبر جناب ایلچی باشد خواه عرض قصبات و بلد، حاضر باش کرده احترامات عسکریّه نمایند سربازها کلاً پشت چاتمه خودشان صف کشیده با نظام بایستند و یک قراول پیش‌فنگ نمایند و در منزلی که سرباز و توپچی باشد باید لباس خوب از آنها به جهت قراول احترام در دم منزل ایلچی بگذارند.

روزی که جناب ایلچی در دارالسلطنه تبریز وارد می‌شوند، نواب مستطاب والا رکن الدوله حکمران آذربایجان، یک نفر اهل نظام را مثل محمودخان میرپنجه رئیس مستقبلین قرار خواهد داد کلانتر و بیگلربیگی و کدخدایان و مستوفیان و دیوان بیگیان و سایر ارباب قلم و صاحب‌منصب نظامی و اشراف و عیان و معارف تبریز کلاّ با رئیس مستقبلین از شهر بیرون می‌شوند و در جای مناسب در دو طرف راه صف می‌بندند بعد از ورود ایلچی و تعارفات رسمی غلیاً ولیاً را با یاور توپخانه به فرمان یاور توپخانه پیشایش جناب ایلچی راه میروند و همچنین به قدر یکصد نفر غلام و سوار و سه اسب یدک با یراق کلاّ و جلودار و امیرآخور با رئیس مستقبلین از جانب سرکار رکن‌الدوله احوال‌پرسی و خوش‌آمد به ایلچی خواهد کرد و مهماندار مستقبلین را معرفی خواهد کرد در بیرون شهر داروغه شهر نیز سواره با کسان خود به ایلچی‌همراهی نمایند. سی نفر فراش با دو نفر نایب در جلوی جناب ایلچی افتاده فقیر وسائل را نگذارند نزدیک ایلچی بیایند به جز فراش احدی اذن ندارد پیاده جلو ایلچی بیفتد یا از عقب پیاده بیاید کلاً سوار باشند.

اگر مردم در خارج شهر از برای تماشا جمع شده باشند کنار راه بایستند که ازدحام و جمعیت تماشائیان پیاده مانع عبور مستقبلین سواره نباشد و نگذارند تماشاچیان در معبر ایلچی بنشینند از هر دروازه که ایلچی وارد می‌شود پنجاه نفر سرباز هم با لباسهای خوب در درخانه ایلچی حاضر خواهند بود اگر ایلچی به قدر ضرورت سرباز قراول نگاهداشت، زیادی مرخص و این پنجاه نفر سرباز، تفنگهای خود را چاتمه کرده کلاً در آنجا بمانند و صاحب‌منصبی که استغنای طبع داشته باشد در سر سرباز بماند به او قدغن شود که اگر دیناری از ایلچی و کسان او بگیرند از منصب اخراج و مورد تنبیه نظامی خواهند شد.

بعد از آنکه وارد تبریز شد، بیست و یک توپ خالی نمایند دو نفر فراش با یک نفر نایب در درخانۀ جناب ایلچی توقف کرده خدمات مقرره را به تقدیم رسانند پیش از ورود ایلچی چهار پنچ نفر خوانچه شیرینی و حلویات در منزل ایلچی حاضر نمایند چهار پنچ نفر پیشخدمت با اسباب چای‌خوری و قهوه پیش از وقت مهیا نمایند و در قعود و نزول جناب ایلچی چائی و قهوه تکلیف نمایند.

رئیس مستقبیلین در درخانۀ ایلچی پایین آمده به منزل جناب ایلچی خواهد رفت و چند دقیقه در منزل خواهند نشست کرسی رئیس مشارالیه باید مقابل کرسی ایلچی باشد و در معابر وسیع می‌باید مقابل همدیگر بیایند در جاهای تنگ جناب ایلچی را پیش بیندازند نه رئیس مستقبلین را، سایر مستقبیلین از درخانۀ جناب ایلچی سواره خداحافظ کرده می‌روند.

رؤسای درخانه و نوکران بزرگ شاهنشاهی و کلانتر و کدخدا و بعضی از بزرگان شهر و صاحب‌منصبان نظام روز ورود از جناب ایلچی دیدن نمایند اگر ایلچی اخراجات نگیرد لازم است که هر روز مادام توقف تبریز از جانب نواب شاهزاده رکن‌الدوله تعارف جزئیه از قبیل قند و چای و شیرینی و شکار و بره به ایلچی شود.

روزیکه جناب ایلچی خدمت نواب والدتبار رکن الدوله می‌رسد بر قراول در خانه افزوده خواهد شد و قدغن خواهد کرد که سربازان قراول عمارت و میدان لباس‌های خوب بپوشند و بهرطوریکه در ورود جناب ایلچی احترامات عسکرّیه معمول بوده است به تقدیم رسانند نواب شاهزاده موافق معمول و نص‌صریح عهدنامه نباید بدیدن جناب ایلچی بروند و نباید بازدید آن نمایند.

معتمدالسلطان وزیر نظام از جانب نواب معزی‌الیه بدیدن جناب ایلچی خواهد رفت و توپچی‌ها در سر توپها با کمال شکوه بر جاهای مقرّره بایستند و احترامات لازمه به عمل آورند در همین روز اشیک آقاسی باشی سرکار شاهزاده با جلودار نوابّ معزّی‌الیه و اسب یراق طلا با سی نفر فراش و دو نفر نایب به اتفاق مهماندار به منزل جناب ایلچی رفته با کمال شکوه و جلال به در خانه بیاورند در همین روز عمله و غلام‌باشیان و فراشان و قاپوچیان با لباس‌های خوب حاضر شده هریک در مقام خود با کمال ادب و ملازمان با اسلحه و یراق خواهند ایستاد و از پیش روی هرکس که میگذرد اگر نشسته باشد برای احترام بر سر پا خواهد ایستاد بعد از ورود عمارت مقرب الخاقان و پیر مهام خارجه در عمارت نواب شاهزاده جناب ایلچی را ملاقات کرده و تعارفی به عمل آورند قبل از وقت کرسی نواب شاهزاده را باید حاضر کرده باشند کرسی ایلچی را مقابل کرسی نواب شاهزاده به فاصله دو کرسی یا یک کرسی پائین‌تر بگذارند و کرسی صاحب منصبان کرسی نشین را در همان ردیف کرسی ایلچی بگذارند.

اما لازم است که قبل از وقت دو اطاق تو در تو ترتیب بدهند که نوّاب مستطاب والد تبار رکن الدوله در اطاق عقب باشند همین که جناب معزی‌الیه پا به میان اطاق اول گذاشت، نواب معظم الیه نیز داخل اطاق شوند و تعارف کرده در روی کرسی بنشینند و کمال تفقد و التفات نسبت به ایلچی مبذول فرمائید چای و قهوه و غلیان صرف نمایند هر وقت که ایلچی برخاست و وداع کرد مهماندار او را به طریق سابق برده به منزل خودش برساند و همین که ایلچی از کرسی برخاست که برود نواب شاهزاده هم برخیزند و به اطاق دیگربروند.

روز بیرون رفتن هم از شهر تبریز همان اشخاصیکه به استقبال رفته بوده‌اند مشایعت نمایند.

تکلیف مقرب الخاقان حاکم خمسه این است که به حکام و ضبّاط بلوکات و دهات ابواب جمعی خود قدغن نمایند که به همان‌طور که در فوق دستورالعمل مرقوم است رفتار نموده اهمال ننمایند روز ورود جناب ایلچی به شهر زنجان منزل شایسته معّین نمایند و چهار پنج خوانچه شیرینی و حلویات در منزل جناب معزی‌الیه حاضر نمایند مقرب الخاقان حاکم با کدخدا و کلانتر شهر و صاحب منصب نظامی با لباس‌های خوب و اوضاع تجمّلی استقبال نمایند و در معابر و کوچه‌های تنگ جناب ایلچی را جلو بیاندازند و در دم دروازه و در منزل جناب مشارالیه بگذارند سایر مستقبلین از در منزل ایلچی خداحافظ کرده بروند مقرب­الخاقان حاکم با جناب ایلچی وارد منزل شده بعد از صرف قهوه و غلیان بروند.

رؤسای زنجان از کلانتر و کدخدا و غیره از جناب مشارالیه دیدن نمایند مگر حاکم که همان استقبال و ورود منزل کافی است.

روزی که جناب ایلچی از حاکم دیدن می‌نماید اسب یراق طلا برای سواری او بفرستند و فراش به جلو او بیندازند و کوچه‌ها را قدغن نمایند پاک و پاکیزه کنند و بر قراول در خانۀ حاکم افزود می‌شود و قراولان به طور مسطور احترامات عسکریّه به عمل بیاورند عمله در خانۀ حاکم با لباسهای خوب باشند مادام توقف آنجا مقرب الخاقان حاکم تعارفات رسمیّه جزئیه از قبیل قند و چای و شیرینی و شکار و بره به جناب مشارالیه بفرستند.

روز حرکت از شهر هم سوای حاکم آنهائیکه به استقبال رفته بوده‌اند مشایعت نمایند و به احترام که وارد شد به همان طور حرکت نماید.

تکلیف نواب والاتبار شاهزاده حاکم قزوین مثل تکلیف نواب مستطاب رکن‌الدله است مگراینکه مقرب الخاقان حاجی حسین علی خان پیشکار ایشان استقبال نموده با ایلچی وارد منزل می‌شوند و دیگر بازدید و مشایعت کردن او لازم نیست اشخاصیکه سوای او به استقبال رفته بودند مشایعت خواهند کرد – حرّر فی غرّه شهر ربیع‌الثانی 1274.

 

در وسط صفحه روبروی پایان رساله،

 به همان خط چنین نوشته شده است:

حاکم خوی و قزوین شاهزاده می‌باشند نباید از ایلچی استقبال نمایند. مثل حکمران آذربایجان وزیر خودشان را بعد از آنکه ایلچی از شاهزاده دیدن کرد به بازدید بفرستند از سرحد الی تبریز و از تبریز الی دارالخلافه باید حکام عرض راه قراول و کشیکچی به قدر اندازه بدهند که مال و اموال ایلچی عیب و نقصی نکند.

 

 

 

دستورالعمل درباره اتباع و سفرای خارجه

سواد دست خط همایون

این دستورالعمل به تفضیل ملاحظه شد

صحیح است

هر مأمور خارجه که بخواهد تخلف از این قراردادها بکند یقیناً بلاشک دچار سیاست و تنبیه ما خواهد شد. بدون گذشت و صرفنظر. وزیر دول خارجی جهت مامورین، سواد بفرستد و از همه التزام بگیرد. ایت ئیل رمضان سنه 1278

اولاً رسوم مهر که سابقاً مباشرین مهام خارجه برای خود می‌گرفتند بعد از این به کلی موقوف است. یعنی به هیچ وجه ربطی به خود مامورین نخواهد داشت آنچه عاید می‌شود جمعاً به دیوان اعلی است و باید مباشر مزبور ماه به ماه از محل خزانه عایده نماید.

دویم مهر کردن اسنادی که خلاف عهدنامه‌جات و مضر حالت دولت علیه و مالیه، تضییع حقوق سلطنتی است باید بکلی متروک شود مثل مهر کردن قباله و بیع شرط و یا رهن نامچه املاک و دهات از هر قبیل که داشتن آنها حق مخصوص سلطنت و رعایای خاص خالص دولت است و بس.

سیّم تبعه خارجه را موافق عهدنامه‌جات فقط همین قدر اجازه داده شده است که خانه‌ای برای نشیمن و انبار به جهته وضع مال‌التجاره در ملک دولت علیه توانند ابتیاع نمود آن هم در صورتیکه این دو مکان به طور کل اجاره برای آنها مقدور نشود در این صورت مادام که استیجاره برای تبعه خارجه در تحصیل خانه و انبار مقدور است نباید قباله ملکیّت خانه و انبار به اسم آنها مهر شود در صورتیکه به شرایط لازمه، بنامی مهر شد باید به اندازه حاجت و لزوم باشد نه اینکه یک نفر تاجر خانه و انباری از زی و قدر حاجت او بیرون است ابتیاع نماید.

چهارم تمسک به اسم نوکر باب، زیاده از دو تومان و پنج‌هزار دینار نباید به مهر دولتی برسد زیرا که تبعه خارجه حق تجارت در ممالک محروسه دارند نه حق تفضییع و تضییع نوکرهای دولت و برچیدن خانواده‌های کهن و حبس صاحب منصبان بزرگ و کوچک این دولت و بازداشتن آنها از خزنات دولتی یا معاملات نقدی آنچه توانند با تبعه خارجی می‌توانند کرد و دولت این معامله را به هیچ وجه محدود نمی‌کند و همچنین تمسک ضمانت باسم ضمانت نوکر باب نباید مهر شود.

پنجم تمسک و اسناد را از دست مدیون باید گرفته به مهر شیر و خورشید معتبر نمایند نه از دست صاحب‌طلب زیرا که شرعاً و قانوناً اقرار و اعتراف مدیون در اشتغال ذمه او معتبر است نه قول صاحب‌طلب، والاّ هرکس هرچه خواسته باشد از مردم می‌تواند شد از روی اسناد و تمسکات معتبره.

ششم به شخصی که مدیون می‌شود و تمسک را به مهر دولتی می‌رساند باید صریحاً اعلام نمایند که تا سر موعد در تهیه ادای قرض خود باشد والاّ از جانب دولت کمال سختی در اخذ و استیفای قرض او بکار خواهد رفت و از هیچ نوع تشدّد فروگذار نخواهد شد.

هفتم هریک از اشخاصی که تمسّک معتبر به دست یکی از اتباع داخله و خارجه میدهند اگر در سر وعده تنخواه صاحب‌طلب را نرساند و شکایت از او بحکومت ولایت شد باید او را احضار و حتماً طلب صاحب‌طلب را از او دریافت نمایند و ذره‌ای مسامحه در این باب جایز نشمارند.

هشتم رسوم مهر دولتی که به تمسّکات زده می‌شود از قرار سه تومان یکهزار دینار است باید در دفترخانه ثبت جمع‌آوری شده ماه به ماه بدارالخلافه انفاد کرده و قبض رسید دریافت نمایند.

نهم ماهی دو مرتبه در عزیمت چاردن مستمر باید کتابچه ثبت تمسکات را به دفترخانه وزارت امور خارجه بفرستد و عدد اوراق و شماره تمسکات را با تعیین مبلغ قرض و موعد آن مهر و لاک زده از تقلب مصون و پای آن را به قید التزام نوشته مهر نمایند که اگر خلاف آن ظاهر شود خود مباشر از عهدۀ علاوه بر ثبت برآمده مورد سیاست هم باشد.

دهم در موعد هر چاپار اگر ثبت تمسکات و اسناد از مامورین برسند اگر چه منحصر به ثبت یک تمسک بوده باشد یا اگر آن یک تمسک هم نبوده باشد هینقدر بنویسد که تا امروز تمسکی نشده بود مبلغ بیست تومان ترجمان خواهد داد.

یازدهم اگر بر خلاف این دستورالعمل رفتاری از یکی از مأمورین ظاهر شد و به درجه ثبوت رسید آن مامور بلا تأمل از این عمل معزول خواهد شد و بعد از زدن پانصد چوب سه ماه محبوس خواهد گشت.

دوازدهم در انضباط و استحکام این قرار اگر به غیر از این از جانب دولت حکم صادر و قانونی وضع شود برای اطلاع دستورالعمل مباشر مهام خارجه فرستاده خواهد شد که در آن قرار مجری دارد.

 

 

 

 

 

 

 

دستورالعمل مقرب الخاقانیه قلیخان سرهنگ وزارت جلیله امور خارجه

مهماندار جناب وزیر مختار فرانسه که از راه گیلان و قزوین به دارالخلافه می‌آید

در اول ملاقات، مهماندار این طور مأموریت خودش را به جناب وزیر مختار اعلام نماید که من از جانب سنی‌الجوانب سرکار اقدس همایون شاهنشاهی مأمورم که شما را به رسم مأمور دربار دولت علیه به احترام تمام بپذیرم و از همین ساعت الی دارالخلافه الباهره در تهیه لوازم حرمت و موجبات خوشوقتی و استراحت شما ساعی باشم و امیدوارم در شرایط تقدیم مأموریت منظور اولیای دولت علیه را به عمل آورم.

بر مهماندار لازم است که به دقت تمام راهها را ملاحظه نماید که از قصبات و دهات واقعه در عرض راه کدام یک مناسب نزول است و فاصله هریک به دیگری چند فرسخ است و بلکه از روی دقت و تصدیق مردمان بلد و خبره صورت داشته باشند و از روی بصیرت بدانند که امروز منزل کدام و مسافت چه‌قدر است.

تکلیف امیرالامراء العظام قاسم‌خان والی گیلان این است که به حکام و ضبّاط بلوکات و دهات ابواب جمعی خود قدغن نماید که بهمین طوری که در دستور‌العمل مرقوم است رفتار نموده، اهمال ننمایند.

روز ورود جناب وزیر مختار به رشت، منزل شایسته، معین نموده و چهار پنج خوانچه شیرینی و حلویات در منزل مشارٌالیه حاضر نمایند و امیرالامراالعظام والی با کدخدا و کلانتر شهر و صاحب‌منصبان نظامی و ارباب قلم با لباس‌های خوب و رسمی و اوضاع تجمّل استقبال نمایند وقت وصول جناب وزیر مختار تمامی در دو طرف راه صف کشیده تا... امیرالامراء العظام والی معرفی آنها را نماید و در معابر و کوچه‌های تنگ جناب ایلچی را جلو اندازند در دم منزل جناب وزیر مختار، سایر مستقبلین خداحافظ کرده بروند والی با جناب وزیر مختار وارد منزل شده بعد از صرف قهوه و غلیان برود.

رؤسای گیلان از کدخدا و کلانتر و غیره از جناب ایلچی دیدن نمایند مگر والی که همان استقبال و ورود منزل کافی است.

روزی که جناب وزیرمختار از والی دیدن می‌نمایند اسب یراق طلا برای سواری او بفرستند و فراش به جلو او بیندازند و کوچه‌ها را قدغن نمایند پاک و پاکیزه و بر قراول درب خانه حاکم افزوده شود و قراولان اختراعات عسکریه به عمل آوردند عمله درب خانه حاکم با لباسهای خوب باشند مادام توقف آنجا از جناب امیرالامراءالعظام، والی، تعارفات لازمه جزئیه از قبیل قند و چای و شیرینی و شکار و بره برای جناب مشارٌالیه بفرستند.

عمده‌تر از همه مستقبلین عرض راه در منازل و روز ورود شهرها است.

اولاً نواب و حکام بلوکات و محلات واقعه در عرض راه، غیر شهرهای معظم در خاک و بلوک ابواب جمعی خودشان با همراهان و سوار شایسته که اقل عدد آنها سی نفر باشند جناب وزیر مختار را استقبال نمایند و کمال انسانیّت را بعمل آورند و به پاره‌ای تعارفات لازمه جزئیه لوازم انسانیت را فروگذار ننمایند و وقتی که می‌خواهد ایلچی از منزل حرکت نماید کلانتر و کدخدا و صاحب منصب نظامی که در قراء و قصبات بوده باشند با خود حاکم بلوک و کسان و من تبع او مشایعت نمایند و تا مستقبلین بلوک و دهات دیگر نرسیده‌اند پهلوی وزیر مختار را از آدم خالی نگذارند و همین که وارد شد به سرحد بلوکی یا ولایت دیگر که مستقبلین آنجا در اول خاک خودشان حاضرشده‌اند الوقت مشایعت‌کنندگان منزل سابق خداحافظ کرده برگردند.احدی از حکام و ضباط و قراولان نباید چیزی مطالبه نمایند اگر آنها چیزی به اصرار بدهند اقلاً قبول گرفتن ننمایند اگر زیاد اصرار کردند بگیرند و ایلچی را نرنجانند.

در هر جا که قشون و اهل نظام در معبر جناب ایلچی باشند خواه دهات عرض راه خواه قصبات و بلده باید حاضر باش کرده احترامات عسگریه نمایند و سربازها پشت چاتمه خودشان صف کشیده با نظام بایستد و یک قراول پیش فنگ نماید و در منزلی که سرباز و توپچی باشند با لباس خوب از آنها به جهت قراول احترام در دم منزل وزیر مختار گذارند.

در ورود شهرهای حاکم‌نشین بیست نفر فراش با دونفر نایب در جلو ایلچی افتاده فقیر و وسائل را نگذارند نزدیک جناب وزیر مختار بیاید غیرفراش احدی مادون پشت پیادة جلو وزیر مختار نیفتد یا از عقب‌تر نیاید.

اگر مردم از خارج شهر به جهت تماشا جمع شده باشند کنار راهها که از ازدحام و جمعیت تماشاچیان پیاده مانع عبور مستقبلین سواره نباشند و نگذارند تماشاچیان در معبر جناب وزیر مختار بنشینند و در کنار راهها بایستند از هر دروازه که ایلچی وارد می‌شود پنجاه نفر سرباز هم با لباس‌های خوب در آنجا و همچنین پنجاه نفر سرباز هم با لباس خوب در درب منزل وزیر مختار حاضر خواهند بود اگر وزیر مختار به قدر ضرورت سرباز قراول نگاهداشت زیادی، مرخص شده می‌روند و صاحب‌منصبی که استغنای طبع داشته باشد در سر سرباز بماند که چیزی از ایلچی و کسان او نگیرند.

روز حرکت از شهر هم ‌سوای حاکم، آنهائیکه به استقبال رفته بودند مشایعت نمایند و به احترامی که روز ورود وارد شد بهمان طور حرکت نمایند.

تکلیف مقرب‌الخاقان نایب‌الحکومه و پیشکار قزوین که به همه جهت مثل تکلیف امیرالامراالعظام والی گیلان است در سرحد انزلی الی قزوین و از قزوین الی دار‌الخلافه باید حکام عرض راه قراول و کشیکچی به قدر اندازه بدهند که مال و اموال جناب ایلچی عیب نکند والسلام.

در ورود جناب وزیر مختار به انزلی بیست‌ویک تیر شلیک توپ از کناره به احترام جناب وزیر مختار به نحوی که در احترامات فرضات بحرّیه متداول است بنماید.

محل جناب جلالت مآب وزیر امور دول خارجه و صحّه همایون شاهنشاهی.

 

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب