نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - یکشنبه ٢٤ شهریور ۱۳٩٢

 

 

 

 

 

سید محمدحسین مرعشی

 

تا سال 1380 شمسی، بیش از صد رساله که در سده‌های 6 تا 10 هجری قمری کتابت شده، در کتابخانۀ مجلس به ثبت رسیده است. کاتبان این رساله‌ها نام خود و تاریخ کتابت و گاه مکان کتابت[1] را در ترقیمه کتاب درج کرده‌اند.

در سیاهه ذیل، سال کتابت، نام کاتب، نوع خط، نام رساله، نویسنده رساله، موضوع رساله، زبان رساله[2] و شماره رساله، به ترتیبِ سالِ استنساخ مرتب شده‌اند.

نام کاتبان، دقیقاً به همان صورت که در فهرست نسخه های خطی کتابخانه مجلس نوشته شده ، آمده است.

نوع خط، موضوع رساله و سایر اطلاعات از فهرست‌های قدیم کتابخانه استخراج شده‌اند.

این سیاهه، از آن رو  به‌صورت جدول تهیّه و تنظیم شده که اطلاعات مندرج در آن برای پژوهشگران نسخه‌شناسی دستیاب‌تر باشد.

 

 

 

شماره

سال کتابت (هجری قمری)

 

نام کاتب

 

نوع خط

 

شماره رساله

 

موضوع رساله

 

شماره فهرست: مجلد و رساله

1

531

ابوالقاسم
  عبدالله بن محمد رویدشتی

نسخ

4011

تفسیر
  قرآن

12:11

2

564

ابوالقاسم
  علی بن قاسم بن الحسینی الوهاب الموصلی

-

12261

تفسیر

256:35

3

578

مؤیدالدین
  ابی ابیطالب محمد بن علقمی

نسخ

13547

علوم
  قرآنی-روائی- فقه و اصول

43:37

4

583

محمد
  بن جعفر بن بنجیر

نسخ
  شبیه کوفی

1/4129

قرآن

125:11

5

584

محمد
  بن عمر رازی

نسخ

219

فلسفه

103:1(فارسی)

6

584

نصر
  بن محمد هبه الله

نسخ

14589

ادبیات
  زبان و نحو عربی

-

7

589

سعید
  بن محمد بن ابی سعید... الهراسکانی

نسخ

14106

زبان
  و نحو عربی

138:38

8

591

عبدالجلیل
  بن یعقوب بن یوسف

نسخ

570

فرهنگ
  عربی- فارسی

362:1

9

597

ابوجعفر
  محمد بن ابوجعفر بن احمد

کوفی،
  مغربی قدیم

395

قرآن

240:1

10

604

محمد
  بن علی العلوی الحسنی المامطیری

نسخ
  معرب

7075

حدیث

(نهجالبلاغه)

85:25

11

610

سلیمان
  بن یوسف بن حسن

 

12265

قرآن(شأن
  نزول)

259:35

12

617

محمد
  بن ابی الحسین بن اسامه بن عدنان بن اسامه

نسخ
  معرب

 

امثال
  و حکم

419:26

13

619

محمد
  بن ابراهیم مرادی بستی

 

 

تفسیر

76:35

14

619

دکر
  بن مکایل بن تولی

نسخ

14235

فقه
  و اصول حنفی

346:38

15

620

حسین
  بن علی بن ابی الفضل قمی

نسخ

13051

لغت
  عربی به فارسی

228:36

16

620

عبدالله
  بن محمد علی

نسخ

7862

ادبیات

341:26

17

621

مبارک
  بن عبدالله غلام نجیبالدین مزیدی

ثلث
 

شبیه
  تعلیق

1831

فلسفه

273:5

18

629

محمد
  بن هدیه بن محمدی الاشنهی

نسخ
  معرب

7195

نحو

194:25

19

642

محمد
  بن محمد فارسی1

شکسته
  نستعلیق

1/4828

فلسفه

240:13

20

642

ابو
  عبدالله حسین بن ابی مظفر محمد بن ابی المعالی شیبانی

-

3/4828

-

242:13

21

652

عیسی
  بن صاعد مسیحی

نسخ

1510

پزشکی

306:2

22

654

محمد
  بن ابی نصر بن محمد حافظ

-

12266

تفسیر

260:35

23

658

یوسف
  بن محمد بن خیره اندلسی شاطبی

نسخ

1438

-

255:2

24

663

مفرد
  الرستانی بن زینالدین محمد بن ابی بکر

-

7018

تاریخ

27:25

25

666

ابوجعفر
  علی بن محمد بن احمد مؤذن

نسخ

905

اخلاق،
  نثر فارسی

89:2 (فارسی)

26

667

محمود
  بن حبش بن یونس رونی معروف به حاجی نظام

-

137

عرفان،
  تصوف

150:7(فارسی)

27

668

یوسف
  بن محمد فضل الله الحسیبه الجاجری

نسخ

22

پزشکی

10:1

28

673

محمد
  بن محمد بن محمود سمرقندی

-

12084

تفسیر

97:35

29

676

محمد
  بن محمد بن احمد بن داود

نسخ

13599

نحو

113:37

30

676

علی
  بن یعقوب العلیمی معروف به العجلوبی الجرایحی

نستعلیق

4101

پزشکی

97:11

31

679

محمود
  بن علی بن علی عدبیل2

نسخ

2/241

فلسفه

120:1(فارسی)

32

680

محمود
  بن حسن بن محمد بن احمد بن یوسف بن عباس بن الرشید (؟)

نسخ

426

فقه

254:1

33

685

علی
  بن احمد بن محمد بن احمد بن محمد بن عبدالعزیز

-

12191

تفسیر

194:35

34

686

خلیل
  بن یوسف بن سالار بن علی

نسخ

4708

-

89:13

35

688

عمر
  بن ابی بکر بن اسحاق شیرازی

نسخ

5919

تفسیر

306:17 (فارسی)

36

688

فضل
  الله قزوینی

نسخ،
  تعلیق

2600

شعر
  فارسی

337:8 (فارسی)

37

689

احمد
  بن حسن بخاری

نسخ

13517

فرهنگ
  عربی به عربی

17:37

38

689

علی
  بن حسن بن ابوعلی شیرازی

ثلث

4663

-

48:13

39

690

ابوجعفر
  علی بن... ابی القاسم حسینی رضوی

نسخ

466

فقه
  جعفری

-

40

691

عبدالله
  بن احمد بن اسعد تاجی

نسخ

309

شعر
  فارسی

154:1(فارسی)

41

692

علی
  بن احمد بن الحسین معروف به ابن طافق

ثلث

7101

اصول
  فقه

112:25

42

695

محمد
  بن احمد بن ابی الفرج

-

12011

علوم
  قرآنی

29:35

433

695

منصور
  بن کمالالدین الحسینی

نسخ

1/14017

ادبیات
  شعر فارسی

35:38 (فارسی)

444

696

محمد
  بن یوسف بن ابی الفرج عسقلانی

-

4/12410

شرح
  اسماء الهی

365:35

45

697

احمد
  سهروردی

-

12446

دعا

397:35

46

698

ابو
  محمد- یحیی بن علی معروف به شهاب المعنی

-

12050

تفسیر

62:35

47

698

علی
  حافظ

نسخ

226

ریاضیات-
  هندسه

106:1(فارسی)

48

698

حسن
  بن علی بن عبدالله اکبری الصدیقی

نسخ

1282

-

208:2

49

699

ابوالقاسم
  احمد بن فضل بن علی اصفهانی

-

1696

کلام

23:5

50

699

محمد
  فرزند مهیار حسن فرزند حسین فرزند علی حرقلی

نسخ

2727

فقه

1/58:9

51

700

محمد
  بن مسعود الکرخی

-

14234

ادبیات
  فارسی و عربی

346:38(عربی به فارسی)

52

700

احمد
  بن سلیمان بن محمد عتایقی

نسخ

1393

نهجالبلاغه

243:2

535

704

حسن
  بن یوسف بن مطهر (علامه حلی)

نستعلیق
  شکسته

1/4941

اجازه،
  حدیث

170:14

54

704

حسین
  بن محمد علوی طوسی

نستعلیق

2/4941

فقه
  جعفری

17:14

55

705

محمد
  بن حسن بن یوسف بن ابی علی استاد (المرندی یا المزیدی)

نسخ

137450

اصول
  فقه

281:37

56

705

محمد
  بن محمود شیرازی معروف به کرده

نسخ

4720

 

102:13(فارسی)

57

707

شهاب
  کرمیین

نسخ
  شبیه ثلث

5931

ادبیات

319:17

58

718/710

خضر
  علی

نسخ

5624

حدیث

76:17

59

711

ابو
  محمد فتح محمد مبینی

نستعلیق

2605

شعر
  فارسی

342:8(فارسی)

60

712

اسماعیل
  بن احمد بن عبدالله حسن البخاری الخزرجی الانصاری

نسخ
  کهن ترکی

5262

اصول
  فقه

346:17

61

713

محمد
  بن محمد بن احمد قزوینی

نسخ

1/15333

نَحو

-

62

714

روح
  الله بن علی بن عماد الاسلام جمال الاسلامی6

-

1/921

شعر

164:3(فارسی)

63

714

حسن
  بن ابی طالب بن ابی محمد حمصی

نسخ

300

ادبیات

-

64

715

محمد
  شاه بن محمد ناعمری مریبانی7

نسخ

4/7099

شعر
  عربی

108:25

65

717

حسن
  بن الناصر بن عبدالله

نسخ

7064

اصول
  فقه

75:25

66

717

محمد
  بن محمد بن احمد بن ابراهیم الزواری

نسخ
  معرب

7471

حدیث

442:25

67

720

محمد
  بن محمد بن عرف الفسوی

نسخ

1373

-

238:2

68

721

عبدالصمد
  بن محمد بن محمود

نسخ،
  نستعلیق

2569

ادبیات

278:8(فارسی)

69

721

عبدالطیف
  بن محمد بن سلیمان سبابن مروان بن علی بن سحاب بعلبکی شافعی

نسخ

506

فقه

297:1

70

722

محمد
  بن محمد بن مطهر

نسخ

7215

فقه

219:25

71

723

لطف
  علی صدر الافاضل

شکسته
  نستعلیق

3/14728

عرفان

- (فارسی)

72

724

احمد
  بن یحیی

نسخ

1/509

قرائت

299:1

73

725

محمد
  بن سلیمان8

نستعلیق

4/5296

-

216:16

74

726

علی
  بن محمد بن علی دامغانی

-

12146

تجوید

143:35

75

727

ابراهیم
  بن محمد بن همزه الاردبیلی

نسخ

7280

صرف

275:25

76

727

محمد
  بن علی جرجانی

نسخ

1177

پزشکی

156:2

77

728

حسین
  بن علی ابی الحسن کاشانی9

نسخ

1/5643

فقه

97:17

78

729

محمد
  علی بن احمد جوینی

نسخ

271

تاریخ

131:1(فارسی)

79

730

بدر
  بن عالم زاده بن شریفالدین النوکناکی

نسخ

7151

بلاغت

161:25

80

730

منصور
  بن علی(مؤلف)

نستعلیق

1/5218

اجازه،
  حدیث

49:16

81

731

حسین
  بن محمد المعلم الاصلی

نسخ
  معرب

7950

ادبیات

426:26

82

732

محمد
  بن علی طبری

-

12362

دعا

322:35

83

733

محمد
  بن عبدالوهاب قزوینی

-

5389

-

294:16

84

733

احمد
  بن عبدالرحمن ابی بکر بن عثمان عفانی ملقب به فخر همدانی10

نسخ

1/1289

منطق
  و کلام

1289:1

85

735

اسعد
  بن ابی بکر متطبب

نسخ

5628

پزشکی

79:17

86

735

محمد
  بن حسن بن حسان

-

5314

فقه

228:16

87

737

محمد
  بن حسن بن محمد استرآبادی

-

14223

فقه
  جعفری

345:38

88

737 و 735

جمالالدین
  احمد بن محمد بن الحداد الحلی

نسخ

603

فقه
  جعفری

-

89

738

علی
  بن الحسن ابن الرضی حسینی حافظ

-

286

ادعیه
  و اوراد

146:1

90

738

محمد
  بن مظفر خلخالی

نسخ

774

بلاغت

-

91

739

سعدالدین
  بن محمد صوفی حافظ نخجوانی

نسخ

4287

 

300:11

92

739

محمود
  بن حسین بن یوسف بن حسن معروف به محمود تاجالدین

نستعلیق

1/1417

عروض
  و قافیه

250:2

93

740

احمد
  بن اسمعیل الوجیزی الشافعی الصوفی

نسخ

13932

تاریخ

518:37

94

740

ابو
  محمد عمر بن محمد بن اسمعیل پاشا عباس هاشمی اصفهانی

نسخ

434

تفسیر

257:1

95

740

ابو
  حامد محمد بن محمد بن احمد شمس مرغینائی

نسخ

15518

تفسیر

-

96

741

محمد
  بن حسن بن محمد الغروی

نسخ

7381

فقه

367:25

97

741

شعیب
  بن احمد بن عیسی بن سلیمان بن داود بن فرج الخطیبی

نسخ

1297

تفسیر

215:2

98

742

سلیمان
  بن یوسف بن سنان بن یاقوت انقره یی سلیمانی

نستعلیق

328

[مصباح‌الرسائل]

166:1 فارسی

99

744

حسن
  بن محمد بن شمسالدین

نسخ

13906

معانی
  بیان

499:37

100

745

عبدالله
  بن العزیز مشهور به نمراوی

نسخ

13191

اصول
  فقه

277:36

101

746

مظهرالدین
  بن نصیر الطبیب11

نسخ

6/536

پزشکی

343:1

102

747

عبدالله
  قیصری

نسخ

10601

علوم
  و فنون پزشکی

(فارسی)

 

 

پینوشتها:

1. از این کاتب 2 رساله دیگر در همین کتابخانه موجود است.

2. از این کاتب 3 رساله دیگر در همین مجموعه، در کتابخانه موجود است.

3. از این کاتب 16 رساله دیگر در همین مجموعه در کتابخانه موجود است.

4. از این کاتب یک رساله دیگر در کتابخانه موجود است.

5. از این کاتب نسخه دیگری به تاریخ 723 نیز در کتابخانه وجود دارد.

6. از این کاتب، 10 رساله در همین سال و در یک مجموعه، باقی است.

7. از این کاتب در همان مجموعه یازده رساله دیگر وجود دارد که دو تای آن متعلق به سال 715 و بقیه متعلق به 716 است.

8. از این کاتب دو رساله دیگر یکی متعلق به سال 725 و دیگری به 726 در کتابخانه وجود دارد.

9. از این کاتب دو رساله دیگر متعلق به سال 728 در کتابخانه موجود است.

10. از این کاتب دو رساله دیگر در همان سال کتابت شده است که در کتابخانه نگهداری می‌شود.

11. از این کاتب رساله دیگری، در سال 747،  در کتابخانه موجود است.



[1]. در میان نسخه‌های کاتب‌دار و تاریخ‌دار سده‌های 6-10 هجری قمری، مکان کتابت حدود پنجاه رساله مشخص شده است.

[2]. هرگاه زبان رساله فارسی بوده، در ستون پایانی، داخل پرانتز آورده شده است.

 

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب