نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
علم و دانش پیش از ابن‌سینا و پس از او (نقد کتاب) نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - چهارشنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٧


علم و دانش پیش از ابن‌سینا و پس از او

Before and after Avicenna: proceedings of the First Conference of the Avicenna Study ‎Group / edited by David C. Reisman; with the assistance of Ahmed H. Al-Rahim. Leiden; ‎Boston: Brill, 2003. xix, 302 p.; 25cm. (Islamic philosophy, theology, and science; v. 52)‎
ISBN: 9004129782‎

این کتاب حاصل نخستین گردهمایی گروه ابن‌سینا شناسی است ‏که هفدهم و هجدهم مارس سال 2001 در دانشگاه ییل برگزار ‏گردید. مقالاتی که در این کتاب گرد آمده است، به سه ‏دسته تقسیم می‌شوند:‏
‏1ـ بررسی علوم پیش از ابن‌سینا و تأثیر آنها بر اندیشه ‏او،تأثیر فلسفه یونانی و به ویژه ارسطو (چهار مقاله).‏
‏2ـ حیات فکری عصر ابن‌سینا (روش‌های علمی دوران او، ‏نظریه‌های پزشکی، ماوراء الطبیعه، مانند روح و رستاخیز ‏‏(چهار مقاله).‏
‏3ـ شرح و نقد اندیشه‌های ابن‌سینا پس از درگذشت او: ‏موضوعاتی مانند نقد فخرالدین رازی بر برهان ابن‌سینا در ‏کتاب شفا، دربارة یگانگی خدا و دفاع نصیرالدین طوسی از ‏آن (پنج مقاله).‏
‏ دیوید رایسمن، ویراستار کتاب (با دستیاری احمد ح. ‏ابراهیم)، در مقدمه 19 صفحه‌ای خود بر کتاب‌، یکایک ‏مقاله‌ها را مورد شرح و بررسی قرار داده است.‏
این کتاب دارای 302 صفحه، سه نمایه (نام‌ها و مکان‌ها، ‏آثار ابن‌سینا که در مقاله‌ها به آنها استناد شده و کلمات ‏عربی که در متن، آوانگاری شده‌اند) و فهرستی از حدود چهل ‏مقاله در زمینة فلسفه، خداشناسی و علوم اسلامی است.‏
مقالات این مجموعه بدین قرار است:‏

‎1. Avicenna’s Treatment of Aristotelian Modals; a Study based on ‎Conversion Rules and the Barbara Problematic. ASAD Q. AHMED
‏(برخورد ابن‌سینا با منطق ارسطویی. اسد. ق. احمد‎‏)‏
‎ در این مقاله، اسد احمد به تحلیل روشی که ابن‌سینا به ‏جنبه بغرنج قیاس در فرضیه ارسطو می‌پردازد. به عقیده ‏نویسنده، ابن‌سینا پیرو بی‌چون و چرای ارسطو نبود و در ‏پذیرش اندیشه ارسطویی انعطاف داشت.‏

‎2. Some Texts of Aristotle’s Metaphysics in the Ilāhīyāt of Avicenna’s Kitāb ‎aš-Šifā. AMOS BERTOLACCI
‏(برخی متون مابعدالطبیعه ارسطو در الهیات کتاب شفا ابن‌سینا. ‏آموس برتولچی)‏
برتولچی در پی اندیشه‌های ارسطو در آثار ابن‌سیناست. ‏به نظر او، نقل قول‌هایی از ارسطو در کتاب شفا وجود ‏دارد، اما نقل قول‌های بدون منبع در این کتاب نشان ‏دهنده تلقی ابن‌سینا از ارسطوست. با شناسایی در تألیف ‏الهیات، دانشمندان درک بهتری از گزینش اصطلاحات فلسفی او ‏خواهند داشت.‏
ترجمه‌های موازی برتولچی از الهیات ابن‌سینا و مابعد ‏الطبیعه ارسطو، یافتن معادل برخی اصطلاحات ارسطو در کتاب ‏شفا مانند هویت، موجود و اسطاث (به عنوان اصطلاح ‏ابن‌سینایی از مابعد الطبیعه ارسطو) می‌تواند راهگشای ‏آیندگان در بررسی چگونگی تلقی ابن‌سینا از ارسطو خواهد ‏داشت.‏

‎3. Toward a History of Avicenna’s Distinction between Immanent and ‎Transcendent Causes.‎‏ ‏ROBERT WISNOVSKY
‏(تاریخچه تمیز دلایل ابن‌سینا میان حال (کامن) و متعالی ‏‏(فراتجربی). رابرت ویسنوفسکی)‏
نویسنده، تقسیم بندی ابن‌سینا از چهار علت ارسطو که از ‏معلول خود جدایی‌ناپذیرند (علل صوری و مادی) و عللی که ‏از معلول‌های خود جدا هستند(علل غایی و فاعلی) را مطرح ‏می‌کند و اظهار می‌کند، این تقسیم‌بندی از ابن‌سینا در خود ‏مفهوم علیّت ارسطویی وجود دارد.‏
منبع دیگری که بر اندیشه ابن‌سینا تأثیر گذار اما به ‏قدرت تأثیر آثار ارسطو نبود، اندیشه‌های فیلسوف ‏نوافلاطونی، فلوطین است.‏

‎4. Intellect versus Active Intellect: Plotinus and Avicenna.‎‏ ‏RAHIM ACAR
‏ (فلوطین و ابن‌سینا: خرد در برابر ذهن وقاد. اثر رحیم عقار)‏
رحیم عقار از منابع دیگری نام می‌برد که بر اندیشه ‏ابن‌سینا تأثیر گذارده است اما نه به قدرت تأثیر ارسطو. ‏به عقیده او، اندیشه‌های فیلسوف نوافلاطونی، فلوطین، به ‏صورت استفاده از تفاسیری که از عقاید نوافلاطونی بر ‏اندیشه‌های ابن‌سینا، در موارد مختلف مانند روح و غیره مؤثر ‏بوده است.‏

‎5. Stealing Avicenna’s Books: A Study of the Historical Sources for the Life ‎and Times of Avicenna. DAVID C. REISMAN‎
‏(سرقت کتابهای ابن‌سینا: پژوهشی در تاریخچه منابع دربارة زندگی ‏زمان ابن‌سینا. دیوید سی. رایزمن)‏
این مقاله نگاهی اجمالی است بر منابع تاریخ‌نگاری قابل ‏دسترس برای بازسازی ساختار اجتماعی دوران زندگی ‏ابن‌سینا، حادثه خاصی که ابن‌سینا از آن یاد کرده ماجرای ‏غارت آثار او طی یورش سربازان غزنوی در 421 ق به ‏اصفهان است. از این حادثه به عنوان یک سرگذشت پژوهی ‏برای یافتن واقعیت‌هایی برای تاریخ‌نگاران متأخر در خرد و ‏زندگی ابن‌سیناست.‏
برخی تاریخ‌نویسان متأخر به زبان عربی و فارسی درباره ‏غارت آثاری که ابن‌سینا و شاگردانش فراهم آورده بودند ‏مطالبی نوشته‌اند. ابن فُندُق بیهقی در کتاب تتمه صوان ‏الحکمه در این باره مطالبی نوشته است. بدین ترتیب مقداری ‏از آثار ابن‌سینا به غزنه برده می‌شود و در یورش غوریان ‏به این شهر از میان می‌رود. در این گونه و تاریخ ‏نگاری‌ها چهره‌ای از ابن‌سینا ترسیم می‌شود که متأثر از ‏واکنش‌های دوران و زمانه نسبت به اوست.‏

‎6. Rocks in the Heavens?! The Encounter between ‘Abd al- Ğabbār and Ibn ‎sīnā. ALNOOR DHANANI‎
‏(صخره‌های آسمان؟ عبدالجبار و ابن‌سینا. النور ذنانی)‏
ابن‌سینا با الهیون معتزلی ارتباط فکری داشت. اهمیت ‏ابن‌سینا به نگرش معتزلیان به ویژه در طبیعیات و برخی ‏پیش فرض‌های مابعد الطبیعی ایشان به صورت وجود برخی ‏اندیشه‌هایشان در شفا و نجات و آثار دیگرش دیده می‌شود.‏
ابن‌سینا در نامه‌ای به پرسش درباره ماهیت مکان پاسخ ‏می‌دهند که در آن به کلام معتزلی نیز اشاره‌ای می‌کند و از ‏رهبر معتزلیان در آن دوره، قاضی عبدالجبار (415 ق.) نقل ‏می‌شود. برخوردهایی عملی میان ابن‌سینا و عبدالجبار در ‏دربار بوبیان ری اسلامی در سده‌های میانی رو به پیشرفت ‏داشته است.‏

‎7. Medical Theory and Scientific Method in the Age of Avicenna. DIMITRI ‎GUTAS
‏(تئوری پزشکی و روش علمی در زمان ابن‌سینا. دیمیتری گوتاس)‏
نویسنده مقاله درک و برداشت ابن‌سینا از ارتباط میان ‏تئوری و روش در پزشکی مورد بررسی قرار می‌دهد. نویسنده ‏خاطر نشان می‌سازد که علم پزشکی در طبقه‌بندی علوم در ‏سده‌های میانی جایی نداشت و این امر سبب مشکلات شناخت ‏شناسانه برای فیلسوفانی نظیر ابن‌سینا شده بود. ابن‌سینا ‏در این رده‌بندی تغییراتی ایجاد می‌کند اما این امر به معنی ‏تجربی بودن نگاه پزشکان عرب سده‌های میانی نیست.‏

‎ 8. Bodies, Souls and Resurrection in Avicenna’s ar-Risāla al-Adhawīya fī ‎amr al-ma‘ād. TARIQ JAFFER‎
‏(نفس روح و معاد از نگاه ابن‌سینا: الرساله الضحویه فی امر ‏المعاد. از طارق جافر)‏
در این مقاله، ابتدا عقیده ابن‌سینا در مورد معاد ‏جسمانی مطرح و سپس مخالفت او در رساله «ضحویه» با ‏دیدگاه معتزلیان در مورد رستاخیز بررسی می‌شود.‏

‎ 9. Bahmanyār ibn Marzubān: A Faithul Disciple of Ibn Sina? JULES ‎JANSSENS
‏(بهمنیار ابن مرزبان: شاگرد وفادار ابن‌سینا. از یول یانسن)‏
بهمنیار خیلی زود به تغییر در مشی فلسفی ابن‌سینا روی ‏آورد. براساس قراین و شواهد فراهم شده از میان آثار ‏ابن‌سینا، مشخص است که ارتباط بین بهمنیار و ابن‌سینا ‏رابطه معمولی استاد وشاگرد در نظام آموزشی سده‌های میانی ‏اسلامی نبوده است. زیرا بهمنیار به ابوالقاسم کرمانی ‏توجه داشت و تحت تأثیر فکری او بود در حالی که ابن‌سینا ‏نسبت به اندیشه کرمانی دافعه داشت و به گفته یانسن او ‏را به شدت تحقیر می‌کرد و کرمانی نیز متقابلاً با او مخالفت ‏می‌ورزید. بهمنیار در کتاب فلسفی خود، به نام کتاب ‏التحصیل، به ابهاماتی در اعتقادش نسبت به افکار ابن‌سینا ‏اشاره می کند.‏
این گسیختگی‌ها سبب می‌شود از همه مقوله‌های فلسفی ‏ارسطویی و اغلب اندیشه‌های فیزیکی ابن‌سینا که در بخش ‏گفتار مابعدالطبیعه فلسفه او جای می‌گیرد و نیز هر آنچه ‏از الهیات ابن‌سینا که از مابعد الطبیعه‌اش ناشی می شود، ‏جدا شود.‏

‎ 10. Fahr ad-Dīn ar-Rāzī’s Critique of Ibn Sīnā’s Argument for the Unity ‎of God in the Išārā, and Nasīr ad-Dīn at-Tūsī’s Defence. TOBY MAYER‎
‏(نقد فخرالدین ‌رازی بر برهان ابن‌سینا در مورد یگانگی خدا در ‏اشارات ‌و دفاع نصیرالدین طوسی ازآن. توبی مایر)‏
این مقاله به تحلیل برهان متافیزیکی ابن‌سینا در مورد ‏وحدانیت خدا در اندیشه‌های سده‌های میانی اسلامی ‏می‌پردازد. ابتدا برهان طرح می‌شود، سپس فهم رازی از ‏دلایل ابن‌سینا که به عقیده نویسنده مقاله، برخی از آنها ‏را به دلیل دشواری تفسیر کنار می‌گذارد و از این رو، ‏ارتباط کافی با موضوع برقرار نمی شود و نیز ممکن است به ‏دلیل مطالعات آثار ابوالبرکات بغدادی باشد. ‏
در پاسخ نصیرالدین طوسی به رازی، «تشکیک الوجود» را ‏که ابن‌سینا در مباحثات خود آن را به کار ‌برده، طرح ‏می‌شود و ابهام در مفهوم هستی، دلیل عدم فهم کامل برهان ‏ابن‌سینا برمی‌شمرده می شود.‏

‎ 11. The Twelver-Šī‘ī Reception of Avicenna in the Mongol Period ‎AHMED H. AL-RAHIM
‏(تلقی شیعه دوازده امامی دوران مغول از ابن‌سینا. احمد رحیم)‏
در این مقاله، تأثیر اندیشه‌های ابن‌سینا بر نویسندگان ‏شیعه در سده‌های ششم تا هشتم قمری بررسی می‌شود. این ‏سال‌ها به عقیده نویسنده مقاله، دوران طلایی فلسفه اسلامی ‏است و بهمنیار، واسطه انتقال اندیشه ابن‌سینا به سده‌های ‏پس از مرگ او شناخته می‌شود. نویسنده سپس پژوهشی ‏کتابشناختی از مهمترین آثار فلسفی شیعی را معرفی می کند ‏که می شود برای مطالعه ابن‌سینا، به عنوان برنامه درسی ‏مورد استفاده قرار ‌گیرد. این آثار، شامل آثار طوسی و ‏شاگرد شیعه او علامه حلی نیز می‌شود.‏
‎ ‎
‎ 12. Process Metaphysics in Islam? Avicenna and Mullā Sadrā on ‎Intensification in Being. SAJJAD RIZVI‎
‏( فرایند مابعدالطبیعه در اسلام. ابن‌سینا و ملاصدرا در باره ‏تشدید الوجود. سجاد رضوی) ‏
حوضه با اهمیت دیگری برای فهم اندیشه ابن‌سینا، تأمل ‏در سنت اشرافی مکتب اصفهان و به ویژه یکی از مهمترین ‏فیلسوفان این مکتب، ملاصدرا است. به عقیده نویسنده، ‏تشکیک الوجود ملاصدرا با جوهر اساسی فلسفه ابن‌سینا ‏مرتبط است. او همچنین به بررسی نظرگاه صدرا درباره تشدید ‏الوجود می‌پردازد و این جنبه از مابعدالطبیعه او را با ‏اشاره به ریشه‌های نوافلاطونی آن بسط می‌دهد.‏

‎ 13. The Reception of Ibon Sīnā in Syriac: The Case of Gregory ‎Barhebraeus. HIDEMI TAKAHASHI‎
‏(ابن‌سینا در سوریه: قضیه گرگوری بارباروس. ‏ هیدمی تاکاهاشی)‏
این مقاله بر تأثیر جهانی ابن‌سینا با ترجمه و اقتباس ‏از بخش‌های مختلف این اندیشه در سوریه سده‌های میانی تأکید ‏دارد. او شرح حال مختصری از زندگی علمی بارباروس می‌آورد ‏و سپس به شرح مختصری از آثار فلسفی و علمی او که متأثر ‏از اندیشه‌های ابن‌سینا می‌پردازد. ترجمه آثار ابن‌سینا به ‏ویژه اشارات و التنبیهات و رساله‌های ابن‌سینا در باب ‏الهیات از این جهت حائز اهمیت است که در اغلب موارد متن ‏عربی را آورده است. نویسنده مقاله از روش استفاده ‏بارباروس در کتاب خود از کتاب شفای ابن‌سینا به طور ‏اجمالی یاد می‌کند و با ترجمه خود از آثار ابن‌سینا و بیان ‏نگرش خود نسبت به آن کتابها نشان دهندة چگونگی تعبیر و ‏فهم اندیشه ابن‌سینا در سده سیزده میلادی است. مترجم این ‏آثار نیز به عنوان ناقل فلسفه ابن‌سینا به شرق مسیحی ‏شناخته می‌شود.‏
 
این مقاله در ویژه نامه پیام بهارستان بهار ۱۳۸۶ به چاپ رسیده است.

  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب