نویسنده (های) وبلاگ سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi
آرشیو وبلاگ
      نسخه شناسی و معرفی کتاب codicology and book reviews ()
علم و دانش پیش از ابن‌سینا و پس از او (نقد کتاب) نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - چهارشنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٧


علم و دانش پیش از ابن‌سینا و پس از او

Before and after Avicenna: proceedings of the First Conference of the Avicenna Study ‎Group / edited by David C. Reisman; with the assistance of Ahmed H. Al-Rahim. Leiden; ‎Boston: Brill, 2003. xix, 302 p.; 25cm. (Islamic philosophy, theology, and science; v. 52)‎
ISBN: 9004129782‎

این کتاب حاصل نخستین گردهمایی گروه ابن‌سینا شناسی است ‏که هفدهم و هجدهم مارس سال 2001 در دانشگاه ییل برگزار ‏گردید. مقالاتی که در این کتاب گرد آمده است، به سه ‏دسته تقسیم می‌شوند:‏
‏1ـ بررسی علوم پیش از ابن‌سینا و تأثیر آنها بر اندیشه ‏او،تأثیر فلسفه یونانی و به ویژه ارسطو (چهار مقاله).‏
‏2ـ حیات فکری عصر ابن‌سینا (روش‌های علمی دوران او، ‏نظریه‌های پزشکی، ماوراء الطبیعه، مانند روح و رستاخیز ‏‏(چهار مقاله).‏
‏3ـ شرح و نقد اندیشه‌های ابن‌سینا پس از درگذشت او: ‏موضوعاتی مانند نقد فخرالدین رازی بر برهان ابن‌سینا در ‏کتاب شفا، دربارة یگانگی خدا و دفاع نصیرالدین طوسی از ‏آن (پنج مقاله).‏
‏ دیوید رایسمن، ویراستار کتاب (با دستیاری احمد ح. ‏ابراهیم)، در مقدمه 19 صفحه‌ای خود بر کتاب‌، یکایک ‏مقاله‌ها را مورد شرح و بررسی قرار داده است.‏
این کتاب دارای 302 صفحه، سه نمایه (نام‌ها و مکان‌ها، ‏آثار ابن‌سینا که در مقاله‌ها به آنها استناد شده و کلمات ‏عربی که در متن، آوانگاری شده‌اند) و فهرستی از حدود چهل ‏مقاله در زمینة فلسفه، خداشناسی و علوم اسلامی است.‏
مقالات این مجموعه بدین قرار است:‏

‎1. Avicenna’s Treatment of Aristotelian Modals; a Study based on ‎Conversion Rules and the Barbara Problematic. ASAD Q. AHMED
‏(برخورد ابن‌سینا با منطق ارسطویی. اسد. ق. احمد‎‏)‏
‎ در این مقاله، اسد احمد به تحلیل روشی که ابن‌سینا به ‏جنبه بغرنج قیاس در فرضیه ارسطو می‌پردازد. به عقیده ‏نویسنده، ابن‌سینا پیرو بی‌چون و چرای ارسطو نبود و در ‏پذیرش اندیشه ارسطویی انعطاف داشت.‏

‎2. Some Texts of Aristotle’s Metaphysics in the Ilāhīyāt of Avicenna’s Kitāb ‎aš-Šifā. AMOS BERTOLACCI
‏(برخی متون مابعدالطبیعه ارسطو در الهیات کتاب شفا ابن‌سینا. ‏آموس برتولچی)‏
برتولچی در پی اندیشه‌های ارسطو در آثار ابن‌سیناست. ‏به نظر او، نقل قول‌هایی از ارسطو در کتاب شفا وجود ‏دارد، اما نقل قول‌های بدون منبع در این کتاب نشان ‏دهنده تلقی ابن‌سینا از ارسطوست. با شناسایی در تألیف ‏الهیات، دانشمندان درک بهتری از گزینش اصطلاحات فلسفی او ‏خواهند داشت.‏
ترجمه‌های موازی برتولچی از الهیات ابن‌سینا و مابعد ‏الطبیعه ارسطو، یافتن معادل برخی اصطلاحات ارسطو در کتاب ‏شفا مانند هویت، موجود و اسطاث (به عنوان اصطلاح ‏ابن‌سینایی از مابعد الطبیعه ارسطو) می‌تواند راهگشای ‏آیندگان در بررسی چگونگی تلقی ابن‌سینا از ارسطو خواهد ‏داشت.‏

‎3. Toward a History of Avicenna’s Distinction between Immanent and ‎Transcendent Causes.‎‏ ‏ROBERT WISNOVSKY
‏(تاریخچه تمیز دلایل ابن‌سینا میان حال (کامن) و متعالی ‏‏(فراتجربی). رابرت ویسنوفسکی)‏
نویسنده، تقسیم بندی ابن‌سینا از چهار علت ارسطو که از ‏معلول خود جدایی‌ناپذیرند (علل صوری و مادی) و عللی که ‏از معلول‌های خود جدا هستند(علل غایی و فاعلی) را مطرح ‏می‌کند و اظهار می‌کند، این تقسیم‌بندی از ابن‌سینا در خود ‏مفهوم علیّت ارسطویی وجود دارد.‏
منبع دیگری که بر اندیشه ابن‌سینا تأثیر گذار اما به ‏قدرت تأثیر آثار ارسطو نبود، اندیشه‌های فیلسوف ‏نوافلاطونی، فلوطین است.‏

‎4. Intellect versus Active Intellect: Plotinus and Avicenna.‎‏ ‏RAHIM ACAR
‏ (فلوطین و ابن‌سینا: خرد در برابر ذهن وقاد. اثر رحیم عقار)‏
رحیم عقار از منابع دیگری نام می‌برد که بر اندیشه ‏ابن‌سینا تأثیر گذارده است اما نه به قدرت تأثیر ارسطو. ‏به عقیده او، اندیشه‌های فیلسوف نوافلاطونی، فلوطین، به ‏صورت استفاده از تفاسیری که از عقاید نوافلاطونی بر ‏اندیشه‌های ابن‌سینا، در موارد مختلف مانند روح و غیره مؤثر ‏بوده است.‏

‎5. Stealing Avicenna’s Books: A Study of the Historical Sources for the Life ‎and Times of Avicenna. DAVID C. REISMAN‎
‏(سرقت کتابهای ابن‌سینا: پژوهشی در تاریخچه منابع دربارة زندگی ‏زمان ابن‌سینا. دیوید سی. رایزمن)‏
این مقاله نگاهی اجمالی است بر منابع تاریخ‌نگاری قابل ‏دسترس برای بازسازی ساختار اجتماعی دوران زندگی ‏ابن‌سینا، حادثه خاصی که ابن‌سینا از آن یاد کرده ماجرای ‏غارت آثار او طی یورش سربازان غزنوی در 421 ق به ‏اصفهان است. از این حادثه به عنوان یک سرگذشت پژوهی ‏برای یافتن واقعیت‌هایی برای تاریخ‌نگاران متأخر در خرد و ‏زندگی ابن‌سیناست.‏
برخی تاریخ‌نویسان متأخر به زبان عربی و فارسی درباره ‏غارت آثاری که ابن‌سینا و شاگردانش فراهم آورده بودند ‏مطالبی نوشته‌اند. ابن فُندُق بیهقی در کتاب تتمه صوان ‏الحکمه در این باره مطالبی نوشته است. بدین ترتیب مقداری ‏از آثار ابن‌سینا به غزنه برده می‌شود و در یورش غوریان ‏به این شهر از میان می‌رود. در این گونه و تاریخ ‏نگاری‌ها چهره‌ای از ابن‌سینا ترسیم می‌شود که متأثر از ‏واکنش‌های دوران و زمانه نسبت به اوست.‏

‎6. Rocks in the Heavens?! The Encounter between ‘Abd al- Ğabbār and Ibn ‎sīnā. ALNOOR DHANANI‎
‏(صخره‌های آسمان؟ عبدالجبار و ابن‌سینا. النور ذنانی)‏
ابن‌سینا با الهیون معتزلی ارتباط فکری داشت. اهمیت ‏ابن‌سینا به نگرش معتزلیان به ویژه در طبیعیات و برخی ‏پیش فرض‌های مابعد الطبیعی ایشان به صورت وجود برخی ‏اندیشه‌هایشان در شفا و نجات و آثار دیگرش دیده می‌شود.‏
ابن‌سینا در نامه‌ای به پرسش درباره ماهیت مکان پاسخ ‏می‌دهند که در آن به کلام معتزلی نیز اشاره‌ای می‌کند و از ‏رهبر معتزلیان در آن دوره، قاضی عبدالجبار (415 ق.) نقل ‏می‌شود. برخوردهایی عملی میان ابن‌سینا و عبدالجبار در ‏دربار بوبیان ری اسلامی در سده‌های میانی رو به پیشرفت ‏داشته است.‏

‎7. Medical Theory and Scientific Method in the Age of Avicenna. DIMITRI ‎GUTAS
‏(تئوری پزشکی و روش علمی در زمان ابن‌سینا. دیمیتری گوتاس)‏
نویسنده مقاله درک و برداشت ابن‌سینا از ارتباط میان ‏تئوری و روش در پزشکی مورد بررسی قرار می‌دهد. نویسنده ‏خاطر نشان می‌سازد که علم پزشکی در طبقه‌بندی علوم در ‏سده‌های میانی جایی نداشت و این امر سبب مشکلات شناخت ‏شناسانه برای فیلسوفانی نظیر ابن‌سینا شده بود. ابن‌سینا ‏در این رده‌بندی تغییراتی ایجاد می‌کند اما این امر به معنی ‏تجربی بودن نگاه پزشکان عرب سده‌های میانی نیست.‏

‎ 8. Bodies, Souls and Resurrection in Avicenna’s ar-Risāla al-Adhawīya fī ‎amr al-ma‘ād. TARIQ JAFFER‎
‏(نفس روح و معاد از نگاه ابن‌سینا: الرساله الضحویه فی امر ‏المعاد. از طارق جافر)‏
در این مقاله، ابتدا عقیده ابن‌سینا در مورد معاد ‏جسمانی مطرح و سپس مخالفت او در رساله «ضحویه» با ‏دیدگاه معتزلیان در مورد رستاخیز بررسی می‌شود.‏

‎ 9. Bahmanyār ibn Marzubān: A Faithul Disciple of Ibn Sina? JULES ‎JANSSENS
‏(بهمنیار ابن مرزبان: شاگرد وفادار ابن‌سینا. از یول یانسن)‏
بهمنیار خیلی زود به تغییر در مشی فلسفی ابن‌سینا روی ‏آورد. براساس قراین و شواهد فراهم شده از میان آثار ‏ابن‌سینا، مشخص است که ارتباط بین بهمنیار و ابن‌سینا ‏رابطه معمولی استاد وشاگرد در نظام آموزشی سده‌های میانی ‏اسلامی نبوده است. زیرا بهمنیار به ابوالقاسم کرمانی ‏توجه داشت و تحت تأثیر فکری او بود در حالی که ابن‌سینا ‏نسبت به اندیشه کرمانی دافعه داشت و به گفته یانسن او ‏را به شدت تحقیر می‌کرد و کرمانی نیز متقابلاً با او مخالفت ‏می‌ورزید. بهمنیار در کتاب فلسفی خود، به نام کتاب ‏التحصیل، به ابهاماتی در اعتقادش نسبت به افکار ابن‌سینا ‏اشاره می کند.‏
این گسیختگی‌ها سبب می‌شود از همه مقوله‌های فلسفی ‏ارسطویی و اغلب اندیشه‌های فیزیکی ابن‌سینا که در بخش ‏گفتار مابعدالطبیعه فلسفه او جای می‌گیرد و نیز هر آنچه ‏از الهیات ابن‌سینا که از مابعد الطبیعه‌اش ناشی می شود، ‏جدا شود.‏

‎ 10. Fahr ad-Dīn ar-Rāzī’s Critique of Ibn Sīnā’s Argument for the Unity ‎of God in the Išārā, and Nasīr ad-Dīn at-Tūsī’s Defence. TOBY MAYER‎
‏(نقد فخرالدین ‌رازی بر برهان ابن‌سینا در مورد یگانگی خدا در ‏اشارات ‌و دفاع نصیرالدین طوسی ازآن. توبی مایر)‏
این مقاله به تحلیل برهان متافیزیکی ابن‌سینا در مورد ‏وحدانیت خدا در اندیشه‌های سده‌های میانی اسلامی ‏می‌پردازد. ابتدا برهان طرح می‌شود، سپس فهم رازی از ‏دلایل ابن‌سینا که به عقیده نویسنده مقاله، برخی از آنها ‏را به دلیل دشواری تفسیر کنار می‌گذارد و از این رو، ‏ارتباط کافی با موضوع برقرار نمی شود و نیز ممکن است به ‏دلیل مطالعات آثار ابوالبرکات بغدادی باشد. ‏
در پاسخ نصیرالدین طوسی به رازی، «تشکیک الوجود» را ‏که ابن‌سینا در مباحثات خود آن را به کار ‌برده، طرح ‏می‌شود و ابهام در مفهوم هستی، دلیل عدم فهم کامل برهان ‏ابن‌سینا برمی‌شمرده می شود.‏

‎ 11. The Twelver-Šī‘ī Reception of Avicenna in the Mongol Period ‎AHMED H. AL-RAHIM
‏(تلقی شیعه دوازده امامی دوران مغول از ابن‌سینا. احمد رحیم)‏
در این مقاله، تأثیر اندیشه‌های ابن‌سینا بر نویسندگان ‏شیعه در سده‌های ششم تا هشتم قمری بررسی می‌شود. این ‏سال‌ها به عقیده نویسنده مقاله، دوران طلایی فلسفه اسلامی ‏است و بهمنیار، واسطه انتقال اندیشه ابن‌سینا به سده‌های ‏پس از مرگ او شناخته می‌شود. نویسنده سپس پژوهشی ‏کتابشناختی از مهمترین آثار فلسفی شیعی را معرفی می کند ‏که می شود برای مطالعه ابن‌سینا، به عنوان برنامه درسی ‏مورد استفاده قرار ‌گیرد. این آثار، شامل آثار طوسی و ‏شاگرد شیعه او علامه حلی نیز می‌شود.‏
‎ ‎
‎ 12. Process Metaphysics in Islam? Avicenna and Mullā Sadrā on ‎Intensification in Being. SAJJAD RIZVI‎
‏( فرایند مابعدالطبیعه در اسلام. ابن‌سینا و ملاصدرا در باره ‏تشدید الوجود. سجاد رضوی) ‏
حوضه با اهمیت دیگری برای فهم اندیشه ابن‌سینا، تأمل ‏در سنت اشرافی مکتب اصفهان و به ویژه یکی از مهمترین ‏فیلسوفان این مکتب، ملاصدرا است. به عقیده نویسنده، ‏تشکیک الوجود ملاصدرا با جوهر اساسی فلسفه ابن‌سینا ‏مرتبط است. او همچنین به بررسی نظرگاه صدرا درباره تشدید ‏الوجود می‌پردازد و این جنبه از مابعدالطبیعه او را با ‏اشاره به ریشه‌های نوافلاطونی آن بسط می‌دهد.‏

‎ 13. The Reception of Ibon Sīnā in Syriac: The Case of Gregory ‎Barhebraeus. HIDEMI TAKAHASHI‎
‏(ابن‌سینا در سوریه: قضیه گرگوری بارباروس. ‏ هیدمی تاکاهاشی)‏
این مقاله بر تأثیر جهانی ابن‌سینا با ترجمه و اقتباس ‏از بخش‌های مختلف این اندیشه در سوریه سده‌های میانی تأکید ‏دارد. او شرح حال مختصری از زندگی علمی بارباروس می‌آورد ‏و سپس به شرح مختصری از آثار فلسفی و علمی او که متأثر ‏از اندیشه‌های ابن‌سینا می‌پردازد. ترجمه آثار ابن‌سینا به ‏ویژه اشارات و التنبیهات و رساله‌های ابن‌سینا در باب ‏الهیات از این جهت حائز اهمیت است که در اغلب موارد متن ‏عربی را آورده است. نویسنده مقاله از روش استفاده ‏بارباروس در کتاب خود از کتاب شفای ابن‌سینا به طور ‏اجمالی یاد می‌کند و با ترجمه خود از آثار ابن‌سینا و بیان ‏نگرش خود نسبت به آن کتابها نشان دهندة چگونگی تعبیر و ‏فهم اندیشه ابن‌سینا در سده سیزده میلادی است. مترجم این ‏آثار نیز به عنوان ناقل فلسفه ابن‌سینا به شرق مسیحی ‏شناخته می‌شود.‏
 
این مقاله در ویژه نامه پیام بهارستان بهار ۱۳۸۶ به چاپ رسیده است.

  نظرات ()
هزاره ابن سینا در اسپانیا (نقد کتاب) نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - چهارشنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٧

هزاره بوعلی در اسپانیا

Milenario de Avicena / A. Badawi ... [et al.]. Madrid: Instituto Hispano-Arabe ‎de Cultura, 1981. 99 p.; 24 cm.‎
ISBN: 847472028‎


این کتاب، مجموعه‌ مقالات سمینار پژوهش‌های فلسفی و اندیشه ‏اسلامی است که در ماه مارس 1980 در مادرید برگزار شد. و ‏دومین اثر از سلسله انتشارات مؤسسه فرهنگی اسپانیایی ـ ‏عربی است که در سال 1981 در مادرید در 99 صفحه به چاپ ‏رسیده است.‏
از پنج مقالة کتاب، چهار مقاله به زبان اسپانیولی و ‏یکی به زبان فرانسه است. ‏
مقاله نخست از پرفسور عبدالرحمن بداوی است، به زبان ‏فرانسه: ابن سینا در اسپانیای اسلامی: نفوذ و مشاجرات ‏قلمی۱ در 17 صفحه.‏
مقاله دوم از میگوئل کروس ارناندس2 به نام «نظریه ‏موسیقایی ابن سینا در کتاب شفا3» مقاله 10 صفحه و شامل ‏چهار مبحث کلی است:‏
الف: ابن سینا و نظریه موسیقایی عرب4‏
ب: نظریه موسیقایی ابونصر فارابی5‏
ج: بنیادهای نظری عمومی در رساله موسیقی ابن سینا6‏
د: موضوع و ساختار صوری دانش موسیقی7‏
مقاله سوم از خوسه آنتونیو خونسدا8 دربارة «دانش ‏هواشناسی» ارسطویی و «کانی‌شناسی» ابن سینایی9، در 27 ‏صفحه؛
‏1ـ درباره موضوع
‏2ـ موضوع از منظر «ارسطوی لاتینی»‏
‏3ـ موضوع و «مجموعه آثار ارسطو به زبان عربی»‏
مقاله چهارم از سالوادور گومس نوگالس10 به نام ‏عرفان ایرانی در آثار ابن سینا و تأثیر آن در عرفان ‏اسپانیایی11.‏
مقاله پنجم از رافائل مونیوس12 با عنوان وجود خدا ‏در آثار ابن سینا13 که شامل دو فصل است:‏
‏1ـ پیشگفتار
‏2ـ بررسی متن که چهار بخش می‌شود:‏
الف) تمایز میان ماهیت و وجود14‏
ب) برهان ابن سینا در زمینه تمایز میان ماهیت و وجود15‏
ج) برهان ابن سینا و سن توماس اکونیاس16‏
د) برهان ابن سینا و سان آنسلمو17‏
هـ) مقاله‌ای درباب مناظره18 که از دوقسمت تشکیل شده ‏است:‏
‏‌1ـ برهان ابن سینا به هیچ روی بسط‌پذیر نیست19.‏
‏2ـ آیا این برهان هستی شناختی است؟20‏

این کتاب، همان طور که عبدالرحمن بداوی در آغاز متن خود ‏گفته است، درباره جنبه‌های مختلف اندیشه‌های ابن سینا در ‏اسپانیا و واکنش فرهنگ اسپانیایی در برابر آن است. ‏بخش‌های دوم و چهارم بیشتر به معرفی گوشه‌هایی از دانش ابن ‏سینا در زمینه موسیقی و عرفان است و در بخش‌های سوم و ‏پنجم نویسندگان کوشیده‌اند به نقد دانش فلسفی و تأثیر ‏ارسطو بر او بپردازند.‏

________________________________________

‎1.‎ AVICENNE EN ESPAGNE MUSUMANE: PÉNÉTATION ET POLÉMIQUE
‎2.‎ Miguel Cruz Hernández
‎3.‎ LA TEORIA MUSICAL DE IBN SĪNĀ EN EL KITĀB AL-ŠIFĀ’‎
‎4.‎ Ibn Siná y la teoría de música arabe
‎5.‎ La teoría musical de Abū Nasr al-Fárábī
‎6.‎ Fundamentos teoréticos generales del tratado aviceniano
‎7.‎ Objeto y estructura formal de la ciencia musical
‎8.‎ José Antonio G.Junceda‎
‎9.‎ LOS ‎‏»‏METEOROLOGICA‏«‏‎ DE ARISTÓTELES Y EL ‎‏»‏DE MINERALIBUS‏ « ‏DE ‎AVICENA
‎10.‎ Salvador Gómez Nogales
‎11.‎ EL MISTICISMO PERS EN AVICENA Y SU INFLUENCIA EN EL MISTICISMO ‎ESPANOL
‎12.‎ Rafael Munoz
‎13.‎ LA EXISTENCIA DE DIOS EN AVICENA
‎14.‎ ‎ La distinción entre la esencia la existencia
‎15.‎ ‎ El argumento de Avicena
‎16.‎ El argumento y Santo Tamás de Aquino
‎17.‎ ‎ El argumento y San Anselmo‎
‎18.‎ ‎ Una aportación al debate
‎19.‎ El argumento de Avicená esta totalmente desarrollado‎
‎20.‎ Es un argumento ontológico

  این مقاله در ویژه نامه پیام بهارستان بهار ۱۳۸۶ به چاپ رسیده است.
  نظرات ()
هزاره ابن سینا در همدان‏ (نقد کتاب) نویسنده: سیدمحمدحسین مرعشی Seyed Mohammad Hossein Marashi - چهارشنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٧


هزاره ابن سینا در همدان‏

Avicenna commemoration volume. Xxxv/ Calcutta: Iran Society, c1956. 324 p., [6] leaves ‎of plates: ill. (some col.); 25 cm.‎

یادنامه ابن سینا، مجموعه مقالاتی است که در مراسم ‏یادبود هزارمین سال تولد ابن سینا، در اردیبهشت 1333 ‏‏(آوریل 1954) در همدان، عرضه شده است.‏
مقاله‌های این کتاب به زبان انگلیسی، فارسی، عربی، ‏آلمانی، فرانسه در 324 صفحه همراه با 35 صفحه مقدمه است ‏که در سال 1956 در انتشارات انجمن ایران، در کلکته هند ‏به چاپ رسیده است.‏
این مجموعه مقاله، به چهار بخش تقسیم می شود.‏
بخش اول: پژوهش‌های سرگذشت نامه‌ای و مرتبط؛‌‏
بخش دوم: پژوهش‌های فلسفی؛‌‏
بخش سوم: مطالعات پزشکی و روانپزشکی؛
بخش چهارم: کلیاتی درباره ابن سیناست.‏
پدیدآورندگان بخش اول این مجموعه مقاله، اغلب ‏ایرانی‌اند. سعید نفیسی،‌ پرویز ناتل خانلری، علی اکبر ‏سلیمی، محمدتقی مصطفوی و سیدحسن بارانی (هند) و ریچارد ‏فرای (امریکا). اما بخش دوم که به پژوهش‌های فلسفی مربوط ‏می‌شود، تقریباً همه غربی‌اند: خانم گوشوان (فرانسه)، رمیکر ‏‏(بلژیک)، کروتس هرناندز (اسپانیا)، ویلهلم کاچ (آلمان)، ‏بیمالا چودن (هند)‏
پژوهش‌‌های پزشکی و روانپزشکی نیمه غربی و نیمی ‏شرقی‌اند: هلموت یاتیه و گرنوت راث از آلمان و شفاء‌الملک ‏حکیم عبداللطیف و محمد عبدالمحمدخان از هند بخش کلیات نیز ‏مربوط به نقش تمبرهای تاریخی ایران در زمینه سکه‌های ‏هخامنشی،‌ ساسانی، سلجوقی و سکه‌های سده‌های نهم و دهم و ‏تمبرهایی از ابن سینا، از همدان و آرامگاه قدیمی و جدید ‏ابن سیناست که پژوهشگری هندی به نام اسحاق انجام داده ‏است.‏
پژوهش‌های سرگذشت نامه‌ای و مرتبط
ابن سینا و بیرونی۱ از سیدحسن بارانی2‏
نیمه نخست سده پنجم هجری را عصر بیرونی یا ابن سینا ‏می‌خوانند. ابن سینا 8 سال جوانتر از بیرونی است و 15 سال ‏زودتر از بیرونی درمی‌گذرد. هر دو در سنین جوانی مدارج ‏عالی تحصیلی را می‌گذرانند بیرونی مشاهدات اخترشناسی خود را ‏در 18 سالگی آغاز می‌کند و ابن سینا نیز در همین سنین به ‏استادی در رشته‌های فلسفه و پزشکی دست می‌یابد.‏
پدر ابن سینا از فرقه اسماعیلیه بود و بیرونی نیز در ‏محیطی با همین گرایشات بزرگ شد. هر دوی آنها برای مدت ‏کوتاهی زندانی شدند یکی بدست شمس‌الدوله و دیگری به دست ‏محمود غزنوی و هر دو در زندان به نوشتن کتاب مورد علاقه ‏خود دست یازیدند و ‏‎…‎‏ در این مقاله کوشش شده تا ‏ویژگی‌های مشترک این دو دانشمند هم عصر را شرح دهند.‏

ابن سینا و اروپا3 از ب. م. ‌گای4‏
‏ با آن که این رشد اندیشه یونانی را بار دیگر در برابر ‏اندیشه اسلامی مطرح می‌کند و آن را در اروپا پس می‌راند ‏اما آثار پزشکی ابن سینا تا سده هفدهم از مواد درسی ‏دانشگاه‌های اروپا بود. به گفته سارتن: «ابن سینا ‏مشهورترین دانشمند اسلام و ارزشمندترین‌ در همه نژادها، ‏مکان‌ها و زمانهاست. او علم غرب و دانش شرق را با یکدیگر ‏درهم آمیخت.» در این مقاله جایگاه علمی و تأثیر ابن ‏سینا در غرب مورد بررسی قرار گرفته است.‏

چند نکته تازه درباره ابن سینا5 از سعید نفیسی6 (به زبان فارسی)‏
در این مقاله، نفیسی دربارة کلمه سینا، نام جد سوم ‏ابوعلی، و درباره تاریخ درگذشت او و محل دفن او، به ‏نکته‌های تازه‌ای، از منابع مختلف اشاره می‌کند.‏

سرگذشت شیخ‌الرئیس، ابوعلی سینا7 از علی اکبر سلیمی8 (به زبان فارسی) ‏
این مقاله با سرگذشت ابن سینا، رئیس‌الاطبا، شرف الملک ‏حجه‌الحق از خرمیثن (نزدیک بخارا) آغاز می‌کند و از یکایک ‏اساتید او نام می‌برد. و شرح علومی را که تا 21 سالگی ‏آموخته است به اجمال می‌آورد.‏
پس از آن، به اوضاع سیاسی آن دوره می‌پردازد که گاه ‏سبب زندان و آوارگی و گاه سبب عزت او می‌شد. و سرانجام ‏به طبابت‌های مشهور و برخی حکایات در زندگی علمی او و ‏در پایان، از شاگردان و از چگونگی درگذشت او، یاد می ‏شود.‏

ابوعلی سینا و کتابخانه بزرگ فارسی زمان خود9 از ماکس وایز وایلر10 (به زبان آلمانی)‏
این مقاله درباره کتابخانه نوح بن منصور پادشاه سامانی ‏در بخارا است. در این شرح حال نویسی، ابن سینا از نخستین ‏دیدار خود از کتابخانة سلطنتی که در او تأثیر عمیق‌ برجای ‏گذاشت یاد می کند.‏

جنبه‌هایی از فعالیت‌های ادبی و منظوم ابن سینا ‏11 از محمد بدرالدین علوی12 (به زبان انگلیسی)‏
بدرالدین علوی فهرستی از 22 سروده ادبی نام برده که به ‏ابن سینا نسبت داده می‌شود. اغلب این سروده‌ها از ‏درونمایه های فلسفی، مانند عشق، زندگی، ایثار، روح و ‏موارد دیگر چون شراب که جنبه کفر دارند برخوردارند. ‏برخی از این اشعار عبارتند از: 1. قصیده سیصد بیتی ‏دربارة منطق 2. قصیده 52 بیتی درباره مریخ و بهرام. در ‏اصالت این شعر که به ابن ابی اصیبعه نسبت داده می‌شود ‏تردید وجود دارد. 3. قصیده 43 بیتی در فلسفه عمر 4. ‏قصیده‌ای 28 بیتی دربارة عشق (الحب و الحیاة و الکلام) ‏زندگی و بخشندگی 5. قصیده‌ای 21 بیتی دربارة نفس ناطقه 6. ‏قصید 16 بیتی دربارة زندگی (طریق الحیاة) 7. قصیده‌ای 16 ‏بیتی دربارة کهنسالی، فرزانگی و پرهیزکاری (الشیب و ‏الحکمه و الزهد).‏
همچنین، قطعه‌ای هفت بیتی در پاسخ وزیر ابوطالب علوی، ‏شامل دو قصیده سه بیتی و چند قصیده دو بیتی درباره شراب، ‏یک قطعه دوبیتی در مقایسه خود با آهنربا (مغناطیس) و ‏اشعاری دیگر. که برخی از آنها را دوسلان به انگلیسی ترجمه ‏کرده است و کارادوو نیز برخی اشعار ترجمه شده به فرانسه ‏او را شرح کرده است.‏

رساله مخارج حروف13 از پرویز ناتل خانلری14 (به زبان فارسی)‏
رسالة اسباب حدوث الحروف یا رسالة حدوث الخروف و مخارج ‏الحروف و صفاتها، دو عنوان از یک رساله‌اند و شاید دو ‏تحریر از یک رساله.‏
از دیگر آثار قدیمی‌تر آواشناسی اسلامی، می‌توان از ‏رساله کیفیات حدوث حروف و مخارج اثر سیبویه (د.177هجری) ‏نام برد که برخی از نویسندگان اسلامی از روش دسته بندی ‏حروف او پیروی کرده‌اند. این گروه از نویسندگان، حروف را ‏براساس مخرج آنها و کیفیت شنیدن آنها تقسیم‌بندی می‌کنند.‏
اما ابن سینا کار خود را برمبنای علمی‌تر می‌گذارد. او ‏ابتدا به چگونگی تولید حرف می‌پردازد و پس از آن فصلی ‏را به آناتومی اندام‌های صوتی اختصاص می‌دهد. واژگانی که ‏ابن سینا در این علم به کار برده، در دیگر آثار او ‏دیده نمی‌شود و ممکن است برگردانی از اصطلاحات هندیان باشد ‏بنابراین، چنین به نظر می رسد که ابوعلی سینا از روش ‏هندیان در بحث حروف آگاهی داشته است.‏

گزارش مختصری راجع به آرامگاه ابن سینا15 از محمدتقی مصطفوی16‏
‏"انجمن آثار ملی، از سال 1323 شمسی مجدداً شروع به کار نمود ‏و همت خود را در این دوره به دو امر مقصور نمود: 1ـ بنای ‏جدید آرامگاه سعدی به جای آرامگاه قدیمی 2ـ بنای جدید ‏آرامگاه ابوعلی سینا".‏
نقشه این آرامگاه، با توجه به سبک معماری معاصر ابن ‏سینا، از روی گنبد قابوس (طبق کتیبه بنا، سال 397 قمری ‏‏(مطابق با 375 شمسی) تاریخ این بناست. این نقشه عبارتست ‏از برجی دوازده ترکی به ارتفاع 21 متر (گنبد قابوس به ‏ارتفاع 52 متر و دارای 10 ترک است) با ابنیه تابعه آن ‏شامل کتابخانه و سایر ابنیه فرعی دیگر می شود....‏

تواریخ شهری آسیای میانه و خراسان17 از ریچارد فرای 18‏
هرچند این مطلب مستقیماً به ابن سینا مربوط نمی‌شود، اما ‏به کتاب ملازاده اشاره دارد که برای پژوهش در مورد ‏سرزمین مادری ابن سینا، در دوران پس از سامانیان، سند ‏بسیار با ارزشی است.‏

مقالات دانشمندان آلمانی در شناخت هرچه بهتر ابن سینا و آثار او19 از اوتواسپایز20 (به زبان آلمانی)‏
پژوهش در فلسفه اسلامی در آلمان، از سه جنبه مورد بررسی ‏قرار گرفته است. 1. شرق‌شناسانی که اقدام به بررسی و ‏انتشار متون فلسفی به عنوان بخشی از فرهنگ اسلامی ‏نموده‌اند. 2. تاریخ نگاران فلسفه و به طور خاص اللهیون ‏کاتولیک که علاقه ویژه‌ای به جنبه‌های مدرسی اندیشه اسلامی ‏و تأثیر آن بر متفکران مسیحی در قرون وسطا دارند. 3. ‏تاریخ نگاران علم پزشکی که زمینه فلسفی و ادراکی جهان ‏اسلام را برای تشخیص بهتر نگرش آنها نسبت به علوم طبیعی و ‏پزشکی مورد بررسی قرار می‌دهند.‏
کتابنامه آثار دانشمندان آلمانی، در مورد ابن سینا، ‏دارای حدود 65 موضوع است که اغلب آنها در پنجاه سال اخیر ‏‏(1950ـ1900) انجام گرفته است. اما برخی از آنها بسیار ‏مهم به دوران قدیم‌تر مربوط می‌شود. این مراجع، کتاب، ‏مونوگرف و نیز مقاله‌هایی هستند که در نشریات انجمن‌های ‏علمی منتشر می‌شوند. این فهرست به صورت موضوعی تنظیم ‏شده و هر عنوان به طور خلاصه معرفی شده است.‏

پژوهش‌های فلسفی
‏ فیلسوف هستی21 از دوشیزه گواشون22 (به زبان فرانسه)‏
‏ نویسنده مقاله که در زمینه ابن سینا‌شناسی تخصص دارد، ‏درباره او چنین می نویسد: شهرت ابن سینا در پزشکی و ‏علوم دیگر نیاز به اثبات ندارد، او در زمینه فلسفه و ‏فرهنگ نیز صاحب شهرت است. کتاب قانون محدود به جسم ‏انسان است اما کتاب شفا، نجات و اشارات، گستره ای است ‏نامتناهی که به مابعدالطبیعه توجه دارد. دوشیزه گواشون ‏از شهود به وجود و تمایز میان ماهیت و وجود و مقوله ‏واجب‌الوجوب و ‏‎…‎‏ در اندیشه ابن سینا می‌پردازد. این ‏مطالب به اجمال و به طور مستقل بیان می‌شود.‏

هستی در اندیشه ابن سینا و توماس اکویناس23 ل. دورمیکر24‏
نویسنده در این مقاله به بسط برخی از این مقوله ‌ها، تحت ‏عنوان وجود در اندیشه ابن سینا و توماس اکویناس ‏می‌پردازد. او می‌کوشد مفهوم وجود در این دو تفکر را با ‏یکدیگر مقایسه کند. اکویناس نسبت به این فیلسوف ‏مسلمان، ابن سینا، توجه ویژه‌ای دارد و بیش از چهارصد ‏بار از او نقل قول ‌کرده است. و شالوده نظام اندیشه خود ‏را در مابعدالطبیعه و روانشناسی بر نوشته‌های ابن سینا ‏می‌گذارد.‏

مفهوم تفکر ابن سینایی و تعبیر آن برای فیلسوف غربی 25 از کروتس هرناندز26‏
نویسنده طی تحقیقات خود درباره فلسفه ابن سینا با ‏چهار پرسش عمده روبرو می‌شود: ‏
‏1. آیا هرگز در اندیشه ابن سینا تحولی حاصل شده است؟ ‏اگر چنین است در چه زمینه‌ای؟
‏2. اندیشه فلسفی شخصی ابن سینا چه بوده است؟‏
‏3. کدامیک از تعابیر مختلف از ابن سینا در قرون وسطا ‏را می‌توان پذیرفت: ابن رشد، سن توماس دانس اسکاتوس ‏
‏4. آیا ابن سینا دانشمند متفکر بود یا حامی عرفان و ‏عرفان‌گرایی؟
برخی تحولات در اندیشه ابن سینا در رسالات مختلف او قابل ‏مشاهده است. کتاب شفا را می‌توان به عنوان یک مجموعه ‏مشایی اسلامی در نظر گرفت، درحالی که در گرایشات نو ‏افلاطونی، کتاب نجات و اشارات بیشتر حکمه المشرقیه ابن ‏سینا را نشان می‌دهد که متأسفانه فقط بخش منطق آن (منطق ‏المشرقین) باقی مانده است. این گرایشات متفاوت در ‏نوشته‌های ابن سینا، بیانگر تفسیرهای مختلفی است که نسبت ‏به اندیشه‌های بزرگترین متفکر سده‌های میانی جهان اسلام ‏ابراز می‌شود. نظریه او درباره وجود و ماهیت، عمیقا ‏مورد توجه سن توماس و مکتب او قرار گرفته است. به ‏عقیده نویسنده، برای درک میزان تأثیرات ابن سینا بر ‏جهان اندیشه، لازم است همه آثار او به دقت تصحیح و چاپ ‏شود.‏

بررسی و معرفی رساله النکات و الفوائد27 از ویلهلم کاچ 28‏
‏ رساله رساله النکات و الفوائد را به ابن سینا نسبت می‌دهند. این ‏رساله، به شماره 1217 در کتابخانه فیض الله استانبول ‏نگهداری می شود. نام این رساله نه در کتابشناسی ابن ‏سینا اثر عنواتی (قاهره، 1950) آمده است نه در ‏کتابشناسی ابن سینای یحیی مهدوی (تهران، 1954). نویسنده ‏مقاله در اینجا، پنج بخش فیزیک این رساله را آورده که ‏با نظریات ابن سینا در زمینه روح هم‌خوانی دارد.‏

ابن سینا و نظریه روح29 از لردو30‏
این مقاله، با شرح اشعاری از ابن سینا دربارة روح آغاز ‏می‌شود. آنگاه نویسنده مفهوم روح را در اندیشه او، با ‏اندیشه هندیان قدیم مقایسه می‌کند. در اندیشه‌ء هند قدیم، ‏طبیعت و ماهیت روح، پاک و خدشه‌ناپذیر است. و همه ‏ناپاکی‌های کنش آدمی، آلام و احساسات، قادر به تبدیل بخشی ‏از آن نیز نیست. نویسنده به روح در ادیان بودایی و ‏‎…‎‏ ‏می‌پردازد.‏

رد نظریه فورفریوس از جانب ابن سینا31 جی. فینگان32‏
‏ در این مقاله ابتدا نظریه فورفریوس و پس از آن استدلال ‏ابن سینا مطرح می‌شود.‏

ابن سینا و عرفان33‏ از هوبی34‏
‏ در این مقاله پرفسور هوبی دربارة عقاید شخصی ابن سینا ‏در مورد تصوف که معرفة الله می‌خواند و آن را تحت تأثیر ‏اندیشه‌های افلاطونی و نوافلاطونی می‌داند و به شرح عقاید ‏ابن سینا همراه با نقل قول‌هایی از او می ‍بردازد. عقاید ‏عرفانی ابن سینا، به نظر نویسنده، به طور خلاصه، همان ‏هدف اصلی عرفان یعنی تسلیم آزادانه روح به خداست.‏

مطالعات پزشکی و روانپزشکی
ابن سینا ، پزشک، روانپزشک.‏ ‏35 ازهلموت یاتیه 36‏
نویسنده، ابن سینا را معلم روح و روان می‌خواند و در ‏این زمینه به معرفی رساله تازه یافته ای از او به نام ‏رساله فی ماهیت الحزن و اسبابه می پردازد. این رساله، زمانی که ‏هلموت رویتر و همکارانش بر رساله فی الحیله اثر کندی تحقیق ‏می‌کردند، کشف شد.‏

رساله در باب تعبیر رویا37 از محمد ابوالموید خان38 ‏

تمبرهای یادبود ابن سینا39 از م. اسحاق40‏
بخش کلیات نیز مربوط به نقش تمبرهای تاریخی ایران در زمینه ‏سکه‌های هخامنشی،‌ ساسانی، سلجوقی و سکه‌های سده‌های نهم و ‏دهم و تمبرهایی با تصاویری از همدان، از ابن سینا و از ‏آرامگاه قدیمی و جدید اوست که پژوهشگری هندی به نام ‏اسحاق انجام داده است.‏


‎1.‎ IBN SINA AND ALBERUNI
‎2.‎ ‎ SYED HASAN BARANI
‎3.‎ ‎ IBN SINA AND EUROPE ‎
‎4.‎ B.M.GAI
‎5.‎ CHAND NUKTAH TAZEH DAR BARAH IBN SINA
‎6.‎ SA’ID NAFICY ‎
‎7.‎ SARGUZASHT SHAIKH’AL RAIS ABUL ALI SINA‎
‎8.‎ ALI AKBAR SULAIMI
‎9.‎ AVICENNA UND DIE IRANISCHEN FURSTENBIBLIOTHEKEN SEINER ZEIT ‎
‎10.‎ MAX WEISWEILER
‎11.‎ SOME ASPECTS OF THE LITERARY AND POETICAL ACTIVITIES OF AVICENNA
‎12.‎ MOHD, BADRUDDIN ALAVI
‎13.‎ RISALA MKHARAJ HURUF
‎14.‎ BARWEZ NATAL, KHANLARI
‎15.‎ GUZARISH MUKHTASARI RAJ‘A BA-ARAMGAH IBN SINA
‎16.‎ ‎ M. TAQI MUSTAFAWI‎
‎17.‎ CITY CHRONICLES OF CENTRAL ASIA AND KHURASAN: The Kitab-e Mullazade
‎18.‎ RICHARD N. FRYE
‎19.‎ DER DEUTSCHE BEITRAG ZUR ERFORSCHUNG AVICENNAS
‎20.‎ OTTO SPIES
‎21.‎ THE PHILOSOPHER OF BEING
‎22.‎ A.M. GOICHON
‎23.‎ L’ETRE SELON AVICENNE ET SELON S. THOMAS D’AQUIN
‎24.‎ L. DE RAEYMAEKER
‎25.‎ LA SIGNIFICACION DEL PENSAMIENTO DE AVICENA Y SU INTERPRETACTION ‎POR LA FILSOFIA OCCIDENTAL
‎26.‎ MIGUEL CRUZ HERNANDEZ
‎27.‎ ‎ EIN NEUER TEXT ZUR SEELENLEHRE AVICENNAS
‎28.‎ WILHEM KUTSCH
‎29.‎ AVICENNA AND HIS THEORY OF THE SOUL
‎30.‎ B. C. LAW
‎31.‎ AVICENNA’S REFUTATION OF PORPHYRIUS
‎32.‎ J. FINNEGAN
‎33.‎ AVICENNA AND MYSTICISM
‎34.‎ J. J. HOUBEN
‎35.‎ AVICENNA ALS SEELENARZT
‎36.‎ HELMUT GÄTJE
‎37.‎ A UNIQUE TREATISE ON THE INTERPRETATION OF DREAMS
‎38.‎ MOHD. ‘ABUL MU‘ID KHAN
‎39.‎ THE AVICENNA COMMEMORATION STAMPS
‎40.‎ M. ISHAQUE



این مقاله در ویژه نامه پیام بهارستان بهار ۱۳۸۶ به چاپ رسیده است.
  نظرات ()
مطالب اخیر تبریز در ایام سلطنت محمدعلی شاه (1909-1907) بر اساس اسناد بایگانی وزارت امور خا مقالاتی درباره خواجه نظام الملک طوسی داستان مسیح، داستان سَن ‌پی‌یِر، عنصرهای زبان فارسی دستورالعملی به فارسی برای رنگ کردن کاغذ مقالاتی درباره غزالی کاتبان دست‌نوشته‌های کهن کتابخانه مجلس آیین شناساندن نسخه‏هاى خطى‏ دو پژوهش درباره الکتاب (معرفی کتاب) Bibligraphie francaise de l,Iran جام جم (معرفی کتاب)
کلمات کلیدی وبلاگ نقد کتاب (۱۱) نسخه خطی (۱٠) نسخه شناسی (۱٠) codicologie (٥) ابن سینا (۳) avicenna (۳) ایران (۳) خواجه نصیرالدین طوسی (۳) فرانسیس ریشاردfrancis richard (۳) vocabulaires codicologiques (۳) نسخه های خطی (۳) قرآن (٢) اسناد دوره قاجار (٢) پادری padery (٢) صفویان (٢) ابن‌سینا (٢) هنر ایران (٢) کتابشناسی (٢) فارسی - فرانسه (٢) سیبویه (٢) مهر شناسی صفوی (۱) آلگ گرابار (۱) نسخه شناسی فرنگی (۱) مُهرشناسی ایرانی (۱) مُهرشناسی دوران صفوی (۱) سلسله پهلوی (۱) اسناد دوره صفوی (۱) امین‌الضرب (۱) قرآن عثمان (۱) احسان یارشاطر (۱) مجموعه خدایان ثمود (۱) وان دن براندن (۱) انقلاب مشروطه (۱) adam gacek (۱) کاتب (۱) کاغذ paper (۱) gazophylacium linguae persarum (۱) محمد‌تقی مسعودیه (۱) ادوارد گرانویل براون (۱) ذبیح‌الله صفا (۱) نسخه خطی فارسی (۱) سلجوقیان (۱) آموزش زبان سومری (۱) گرجستان (۱) کتابخانه ابراهیم سلطان (۱) مکتب شیراز (۱) جام جم (۱) آلبرت هوتم ـ شیندلر (۱) باغنو شیراز (۱) شَدُّ الازار (۱) دنیز اِگْل‏/ denise aigle (۱) هنر قاجار (۱) نظامى گنجوی (۱) چاپ سنگى (۱) ب و رابینسون/ robinson (۱) چرم و مرمت (۱) غزالی (۱) بت پرستی (۱) ابوعلی سینا (۱) سیاست نامه (۱) صفحه آرایی (۱) تورات (۱) شاه عباس (۱) مینیاتور (۱) روسیه (۱) مثنوی معنوی (۱) انجیل (۱) سفرنامه (۱) هند (۱) اصفهان (۱) استعاره (۱) مؤسسه نسخه‌های خطﻰ آکادمی ملی علوم آذربایجان (iman (۱) جلال الدین رومی (۱) نیکلسون nicholson (۱) موسیقی سنتی ایران (۱) محسن صبا (۱) سالتیکوف (۱) آسیای میانه (۱) edisud (۱) کتابخانه ملی مصر (۱) زبان فرانسه (۱) ایرانیکا (۱) آناتولی (۱) ت صباغ (۱) les metaphors de coran (۱) قحطی (۱) manuscrit (۱) جمهوری آذربایجان (۱) جمهوری تاجیکستان (۱) iranica (۱) ehsan yarshater (۱) تشریفات دیپلماتیک (۱) ظل السلطان (۱) فهرست مقاله و کتاب (۱) خواجه نظام الملک طوسی (۱) جنگ اول جهانی (۱) islamic codicology (۱) مینیاتور ایرانی (۱) قراقویونلو (۱) سیداحمدخان - آثار و شرح حال (۱) ریحانه خاتون، (۱) زبان عربی - نحو (۱) زبان عربی - نحو (۱) ژرار تروپو (۱) ژرار تروپو (۱) واژگان ایتالیایی - لاتین - فرانسه-فارسی (۱) کتابخانه مجلس ایران (۱) کاغذ رنگه (۱) فرانسیس ریشار francis richard (۱) داستان مسیح داستان سَن ‌پی‌یِر عنصرهای زبان فارسی (۱) historia christi persice ‎conscripta (۱) خاویر خرومه (۱) چاپخانه الزویر (۱) ایگانی‌های وزارت امور خارجة فرانسه (۱) تبریز در دوران مشروطه (۱) توفیق فهد (۱) سالنامه امیرکبیر (۱)
دوستان من کتابخانه های دیجیتالی جهانی کتابخانه ایرانشناسی مجلس انجمن ایرانشناسی فرانسه نوشته هایی درباره ایران گاهی سرک می کشد دانشگاه آکسفورد ترجمه شعر و ... دانلودهای مفید دانشگاه کمبریج میراث مکتوب پرتال زیگور طراح قالب