چند یادداشت درباره رویدادنگاری تاریخ ایران در ایرانیکا

سید محمدحسین مرعشی

 

چند یادداشت درباره رویدادنگاری تاریخ ایران در ایرانیکا

 

 

 

در جزوه سوم از جلد 13 ایرانیکا (Encyclopaedia Iranica / edited by Ehsan Yarshater) : رویدادنگاری از تاریخ ایران/ A chronological table of events, Iranian istory: 3، به قلم استاد احسان یارشاطر به چاپ رسیده است که مهمترین وقایعی که از حدود 100هزار سال پیش تا سال 2005م در ایران اتفاق افتاده، به ترتیب تاریخی آورده شده است. اما تفاوت هایی میان ایرانیکا و منابع مختلف مشاهده می شود.

 

* ترتیب بسیاری از مدخل ها، در بخش تاریخ معاصر ایران، نیاز به اصلاح دارند:

- دوره چهاردهم مجلس شورای ملی، در ششم اسفند ۱۳۲۲ شمسی گشایش یافته و رضا شاه در ۴ مرداد ۱۳۲۳ شمسی درگذشته است. در ایرانیکا، درگذشت رضا شاه، چند واقعه پیش از گشایش مجلس آمده است.

 

* در برخی موارد یک مدخل دوبار تکرار شده است، آن هم در دو تاریخ متفاوت:

- 1548م، شاه طهماسب قزوین را به پایتختی برمی‌گزیند. 1561م، شاه طهماسب قزوین را به پایتختی برمی‌گزیند.

- 1522م، صفویان قندهار را به مغولان گورکانی واگذار می کنند. 1595م، صفویان قندهار را به مغولان گورکانی واگذار می­کنند.

 - در برخی موارد تکرار مدخل، همراه با اشتباهی دیگر آمده است:

1876م. درگذشت اوژن ناپلئون فلاندن (متولد 1809)، شرق‌شناس فرانسوی، نقاش، معمار، سیاستمدار و دستیار پاسکال کُست در سفرنامه ... مصورش از ایران ... .

1889م.- درگذشت ژان باتیست فلاندن (متولد 1809)، شرق‌شناسی فرانسوی، نقاش، معمار، سیاستمدار و نویسنده شرح کتاب مسافرت‌های خود در ایران با کمک پاسکال خاویر کست. 

 

 

* تفاوت در نام نویسنده:

- نویسندۂ کتاب Caravan Journeys and Wanderings in Persia، در فهرست کنگره: Joseph Pierre Ferrier است، در ایرانیکا Joseph Philippe  Ferrier (ص 262).

- نویسندۂ کتاب Ocherk istorii drevnego Irana، در فهرست کنگره: میخائیل میخائیلوویچ/ Mikhail Mikhaĭlovich دیاکونوف، در ایرانیکا میخائیل الکساندرویچ / Michail Aleksandrovich  دیاکونوف (ص  278).

- نویسندۂ کتاب Persische Grammatik، در کنگره: کارل گرمانوویچ/Karl Germanovich  زالمان، و در ایرانیکا کارل هرمان/ Carl Herman  زالمان (ص 266).

 

* گاه نیز از آثار نویسنده ای که در زمینه یا زمینه هایی متخصص است، مانند رابینو مهر و سکه شناس ایرانی، به جای کتابهایش (مانند Album of coins, medals, and
seals of the shahs of Iran, 1500-1948 و یا Coins, medals, and seals of the shahs of Iran, 1500-1941) در ایرانیکا به مقاله ای اکتفا شده است (ص 277).

 

اینک، فهرست برخی تفاوتها

- تولد Karl Friedrich Geldner در کتابخانه کنگره: 1853، در ایرانیکا 1852 (ص 270).

- انتشار کتاب Studies in Caucasian history (از آثار مینورسکی)، در کتابخانه کنگره و کلمبیا، سال 1953 است و در ایرانیکا، 1957 (ص ۲۸۱، س ۱، خ 30).

 - درگذشت Eugène Flandin: بر اساس فهرست کتابخانه کنگره 1876 است، در ایرانیکا 1879 (ص ۲۶۲).

 - درگذشت Charles Ambrose Storey، بنا بر همه منابع کتابشاسی ایرانی و فرنگی 1967 است، در ایرانیکا 1968 (ص 281).

 

636م. نبرد قادسیه ... (رده بندی DSR و فرهنگ معین : 635م).

637م. محاصره تیسفون ... (رده بندی DSR : 635م).

756م. قیام سنباد ... (رده بندی DSR : 755م = 137ق).

820م. آغاز سلسله طاهریان ... (رده بندی DSR : 821م = 205ق).

935م. تاسیس سلسله بوییان ... (رده بندی DSR : 932م).

1001م. تصرف معبد سومنات ... (رده بندی DSR : 1002م = 392ق). 

1073م. به سلطنت رسیدن ملک‌شاه ... (رده بندی DSR : 1072م). 

1117م. به سلطنت رسیدن سنجر سلجوقی ... (رده بندی DSR : 1118م). 

1132م. درگذشت عمر خیام ... (رده بندی PIR : 517ق = 1123م). 

این اشتباه، از فرهنگ وبستر (Webster’s new biographical dictionary) که احتمالا مبنای کار ویکیپدیا نیز بوده، به منابع بسیاری سرایت کرده است. ظاهرا، فرانسوی ها به متون شرقی بیشتر اشراف دارند : رک: فرهنگ  روبر (Petit Robert, noms propres, 2010)، خیام، تاریخ تولد و درگذشت: 1050-1123.

1136م. تاسیس اتابکان آذربایجان ... (رده بندی DSR: 531ق = 1137م). 

1148م. تاسیس سلسله غوریان ... (رده بندی DSR: 612-390ق = 1215-1000م). 

1199م. به سلطنت رسیدن علاءالدین محمد ... (رده بندی DSR: 596ق = 1200م). 

1221م. درگذشت فریدالدین عطار ... (رده بندی PIR : 1230م).

1283م. درگذشت سعدی ... (رده بندی PIR: 691ق = 1292م). 

1810م. دومین ماموریت سرجان ملکم به ایران ... (مصاحب : 1809).

1826م. عهدنامه ترکمن چای ... (در خود عهدنامه : 1828م).

........................

* در تاریخ معاصر

- آغاز به کار بیمارستان مجهز نمازی در شیراز، در سایت این بیمارستان 1344ش=1953م است، در ایرانیکا 1955 است.

- آیت‌الله خمینی در دوم اردیبهشت (22 آوریل) دستور تشکیل سپاه پاسداران را می‌دهد، در ایرانیکا پنجم ماه مه.

- ترور مرتضی مطهری در ایرانیکا در روز نخست ماه مه درج شده، اما بر اساس منابع تاریخ معاصر، 12 اردیبهشت (روز معلم در ایران) برابر با روز دوم ماه مه است.

 

برخی افتادگی های تایپی:

 - افتادگی حرف­های ia در کلمه Babylonia (ص 260، س ۲، خ ۵)؛ حرف u در Houtum (ص ۲۶۶، س ۲، خ ۱۷)؛ حرف t در کلمه Litteratur (ص 266، س ۲، خ 27) ؛ حرف r از کلمه Baudenkmaler (ص 279، س ۲، خ 27)؛ حرف n از کلمه (Persian ص 280، س 1، خ 26)؛ s اضافی در انتهای Persien (ص 275، س ۲، خ 31)

و - کتاب enkmäler persischer baukunst، در کنگره ۲ جلدی است، در ایرانیکا
۷ جلدی (ص 275).

 

 

 

 

/ 0 نظر / 10 بازدید